1. Programma
2. #765: Paquimé
3. #36: Teotihuacan
4. Musea van Mexico-Stad
   1. Trotsky museum
   2. Rivera-Kahlo Huis-Studio museum
   3. Anahuacallimuseum
   4. Museum voor Volkskunst
   5. Paleis voor Schone Kunsten
   6. Antropologisch museum
5. #766: Aquaduct van Padre Tembleque
6. Xochimilco
7. #767: Franciscaner missieposten in de Sierra Gorda
8. #768: Zacatecas
9. #359: Camino Real
10. #769: Hospicio Cabañas
11. #770: Tequila
12. Guadalajara
13. Meer van Chapala
14. #771: El Pinacate en Gran Desierto de Altar
15. #772: Golf van Californië
16. #773: Walvisreservaat El Vizcaino
17. #774: Rotstekeningen van de Sierra de San Francisco
18. #775: Grotten van Yagul en Mitla
19. #776: Tehuacán-Cuicatlán vallei
20. #777: Tlacotalpan
21. #782: El Tajin
22. Terugblik Mexico 2022
    1. Vervoer
    2. Hotels
    3. Eten
    4. Kosten

Programma

In Mexico ligt deel 1 van mijn reis door Midden-Amerika, waar ik het eerste kwartaal van 2022 hoop door te brengen.

Mijn programma daar wordt sterk beïnvloed door de werelderfgoederen die ik nog “moet”; op eerdere reizen door dit land in 1997 en 2014 heb ik de meeste toeristische hoogtepunten al gezien. Het lastigst te bereizen is het verre noorden en noordwesten van het land; hiervoor heb ik 3 binnenlandse vluchten ingepland.

Ik reis zo veel mogelijk met het openbaar vervoer. De indeling ziet er ongeveer als volgt uit:

Datum	Programma	Verblijf
5 januari	Vlucht Amsterdam – Mexico-Stad 14.30-19.25 met KLM. Het is in Mexico 7 uur vroeger dan in Nederland.	Mexico-Stad
6-7 januari	Binnenlandse vlucht naar Chihuahua. Vandaar met de bus naar Casas Grandes (4u) voor Paquimé (WE1).	Casas Grandes
8-13 januari	Terugvlucht naar Mexico-Stad. Paar dagen met musea, herbezoek aan Teotihuacan, én het Aquaduct van Padro Tembleque (WE2).	Mexico-Stad
14-15 januari	Bus naar Jalpan (6u). Franciscaanse missiekerkjes in de mooie omgeving van de Sierra Gorda (WE3).	Jalpan
16 januari	Bus Jalpan – San Luis Potosi (5 uur). Overnachting in deze provinciehoofdstad om de lange rit te onderbreken.	San Luis Potosi
17-18 januari	Verder reizen met de bus naar Zacatecas (3 uur). Hier breng ik anderhalve dag door in de koloniale binnenstad met musea, kloosters en een oude mijn (WE4).	Zacatecas
19-20 januari	Weer de bus in, 5 uur verder naar het westen naar Guadalajara. Daar in de namiddag een bezoek aan het het Hospicio Cabanas (WE5). De volgende dag naar het Agavelandschap van Tequila en de ruines van Guachimontones (WE6).	Guadalajara
21-23 januari	Vliegen naar Hermosillo, waar ik aansluit bij een tour van 2 dagen naar het Biosfeerreservaat El Pinacate en Gran Desierto de Altar (WE7).	Hermosillo & kamperen
24-25 januari	Doorvliegen naar Veracruz, aan de oostkust. Vandaar doe ik een dagtocht naar de koloniale rivierhaven Tlacotalpan (WE8).	Veracruz
26-27 januari	In dezelfde streek liggen de ruïnes van El Tajin (WE9).	Poza Rica & Mexico-Stad
28 januari – 3 februari	Vlucht naar La Paz (Baja California). Autohuur, langs de werelderfgoederen Golf van Californië (WE10), Walvisreservaat El Vizcaino (WE11) en de Rotstekeningen van de Sierra Francisco (WE12).	Loreto & San Ignacio
4-5 februari	Terugvlucht naar “het vasteland”. Bezoek aan de Tehuacán-Cuicatlán vallei (WE13), bekend om zijn cactussen en vroege domesticatie van inheemse planten.	Tehuacan
6-12 februari	Verder naar het zuiden (4 uur met de bus), voor een langer verblijf in de stad Oaxaca. Vandaar o.a. een dagtocht naar de prehistorische grotten van Yagul & Mitla (WE14).	Oaxaca
13 februari	Door naar deel 2 van deze reis, te beginnen met Guatemala	Guatemala

#765: Paquimé

Wat is het?
Paquimé is de archeologische vindplaats van een nederzetting van de Mogollon-cultuur. Het laat de verbinding zien tussen de adobe architectuur van het zuidwesten van de Verenigde Staten en de meer complexe bouwwerken van Middenamerikaanse culturen. Paquimé ontwikkelde zich in de 14de en begin 15de eeuw tot een belangrijk handelscentrum met zo’n 10.000 inwoners.

Cijfer: 7 (Deze plek is wat meer niche in vergelijking met de pre-Columbiaanse monumentale bouwwerken waar Mexico bekend om staat, zoals Teotihuacan of Chichen Itza. Maar ik was prettig verrast door de omvang en de goede staat waarin alles is. Het heeft meer relatie met Mesa Verde, Taos en Chaco in wat nu de Verenigde Staten zijn – voor mij was het een mooie aanvulling op die drie en het brengt veel inzicht in de specifieke geschiedenis van deze regio, altijd al zo ver weg van alles, en de vergaande handelsnetwerken).

Toegang: Gratis. Althans, voor mij dan. De bewaker met herdershond laat me even na 10 uur binnen. Het kaartjespersoneel verschijnt pas later. Normaal kost het 80 pesos (3,60 EUR).

Hoeveel tijd: Ik was er 5 kwartier. Het museum is op het moment helaas gesloten vanwege verbouwingen, als dat weer open gaat kun je je hier gemakkelijk 2 uur vermaken.

Opvallend: Paquimé is logistiek één van de lastigst te bereiken werelderfgoederen die deze reis op mijn planning staan. Het ligt in de staat Chihuahua, in het uiterste noorden van Mexico en dichtbij de grens met de Verenigde Staten. Het kostte me een volle dag reizen vanaf Mexico-Stad: eerst een binnenlandse vlucht van 1u40 naar de provinciehoofdstad Chihuahua, daar een tijd rondhangen op het busstation (het is in Chihuahua ook nog eens uur vroeger dan in het centrum van het land), vervolgens 4 uur in de bus naar Nuevos Casas Grandes en vandaar nog een ritje van 10 minuten in de auto van de beheerder van de B&B waar ik ging overnachten. Maar daarmee was ik wel perfect gepositioneerd voor een bezoek aan Paquimé – de ingang ligt op zo’n 500 meter van mijn overnachtingsplaats.

Er is een pad langs de overblijfselen van deze oude stad uitgezet, maar je mag nergens in of op. De adobe (ongebakken kleisteen die in de zon gedroogd is) is nogal kwetsbaar. Langs de route staan volop informatieborden in het Spaans en Engels.

De nederzetting bestond uit enkele grote huizen die werden bewoond door familieclans. Daartussen staan publieke gebouwen zoals grote ovens waarin agave werd verstookt tot een alcoholische drank, een veld waar het Middenamerikaanse balspel werd gespeeld, irrigatiekanalen en plekken voor religieuze ceremonies.

Ik keek speciaal uit naar de vogelhokken voor ara’s. Hoewel deze papagaaien van nature niet in dit woestijngebied voorkomen, werden ze hier gehouden en gefokt om in de lokale behoefte aan hun kleurrijke veren en de lucratieve handel daarin te voorzien. Er zijn honderden skeletten van deze vogels gevonden. Op de foto hieronder staat een rij van deze vogelhokken; ze hadden vroeger een overkapping en de vogels werden erin en eruit gehaald door de plug aan de voorkant te verwijderen.

Eigenlijk zoals in elke succesvolle grote stad was er ook hier een uitgebreid irrigatiesysteem. Water werd via een kanaal uit een 5 kilometer verderop gelegen bron naar de stad geleid en daar eerst geschoond. Daarna werd het verder onder de huizen verdeeld via ondergrondse “leidingen” en in putten bewaard.

#36: Teotihuacan

Ik bezocht Teotihuacan voor het eerst in september 1997, vandaar het lage volgnummer (36). Onderstaand verslag is gemaakt na mijn tweede bezoek, in januari 2022.

Wat is het?
Teotihuacan bestaat uit de ruïnes van één van de eerste grote klassieke Meso-Amerikaanse beschavingen. De stad was een belangrijk ceremonieel centrum en had in zijn bloeitijd rond het jaar 500 zo’n 125.000 inwoners. Hij is tegenwoordig vooral bekend door de enorme omvang van zijn monumenten, zoals de Piramides van de Zon en de Maan (respectievelijk 71 en 43 meter hoog).

Cijfer: 7,5 (Door zijn grootte, blikvangende piramides en repeterende stenen architectuur is het imposant, maar ook een beetje veel van hetzelfde. De twee mooiste plekken vond ik het Paleis van Tepantitla en de Tempel van de Gevederde Slang, waar je nog originele muurschilderingen en sculpturen kunt zien.).

Toegang: 85 pesos (3,80 EUR) – daarvoor kreeg ik een kaartje met de tempel van El Tajin erop, niet eens eentje van Teotihuacan! Ik ging er heen met de lokale bus vanaf het noordelijk busstation van Mexico-stad; die kostte 104 pesos (4,70 EUR) voor een retourtje.

Hoeveel tijd: Halve dag. Het is een heel groot terrein, ik liep in totaal 9 kilometer. Het is handig om zelf wat eten en drinken mee te nemen, dan hoef je niet van het terrein af.

Opvallend: Op het openingstijdstip van 9 uur wandel ik Poort 2 binnen, waar de bus me heeft afgezet. Er is nog vrijwel geen mens en de souvenirstalletjes staan nog onuitgepakt. Als je vanaf Poort 2 het terrein op loopt, begin je ongeveer halverwege aan de lange wandeling over de Laan van de Doden die de monumenten verbindt. Ik sla eerst linksaf, richting de Piramide van de Maan. Vanwege coronamaatregelen mag je deze en de andere piramides hier niet meer beklimmen. Het klinkt als een maatregel die wel zal blijven: bij de Egyptische piramides mag dat ook al lang niet meer.

Op het terrein voor de piramide staat een hele reeks aan andere “belangrijke gebouwen”. Ze zijn allemaal gemaakt van dezelfde stenenmix, waarin onder andere een rood vulkanisch gesteente zit. In dit gedeelte van de stad woonden waarschijnlijk ook de priesters.

De wandeling over de Laan der Doden wijst zichzelf – het is één lange rechte weg. Hier en daar staan informatieborden, maar van zeker de helft is de tekst niet meer leesbaar. Als je je niet hebt voorbereid, weet je eigenlijk ook niet waar je naar moet kijken. Gelukkig is de muurschildering van een jaguar niet te missen.

In de buurt van de Piramide van de Zon moet de “afslag” zijn naar het Paleis van Tepantitla, waar de mooiste muurschilderingen van Teotihuacan te vinden zijn. Nergens staat aangegeven hoe je precies moet lopen. Ik loop eerst per ongeluk een volle ronde om de Piramide van de Zon (ook mooi). Het pad naar Tepantitla blijkt links van deze piramide te beginnen, en loopt iets heuvelop. Je komt dan bij Poort 4 en verlaat het terrein. Nog steeds geen wegwijzer te zien. Ik moet het uiteindelijk nog drie keer vragen, het is zo’n 500 meter verder rechtdoor over het parkeerterrein en de volgende straat in. Zucht.

Maar de zoektocht blijkt volledig de moeite waard. Dit “paleis” was het huis van een priester of andere hooggeplaatste persoon uit Teotihuacan. Ik ben de enige bezoeker hier, en kan op mijn gemak foto’s maken van de vele schitterende muurschilderingen. Zo zijn er tientallen dansende en spelende figuurtjes afgebeeld, en stoere krijgers of priesters.

Eenmaal terug op het hoofdterrein sla ik linksaf, richting de uitgang bij Poort 1. Het is nog een heel eind lopen, via de ene na de andere trap en plein. Vlakbij de uitgang ligt nog een ander hoogtepunt: je beklimt eerst het Adosado Platform via een zeer steile trap.

Vanaf de top heb je dan prachtig zicht op de nog rijk bewerkte voorkant van de Tempel van de Gevederde Slang, een kleinere piramide die pal achter het platform ligt. Je kunt zelfs via smalle trappen aan de andere kant naar beneden lopen, zodat je vlakbij de stenen beelden komt die de facade van deze tempel versieren. Een mooi slotstuk van deze ochtend!

Musea van Mexico-Stad

Voor mij is Mexico-Stad verreweg de mooiste en meest interessante stad van het Amerikaanse continent. Het heeft absolute hoogtepunten uit de Precolumbiaanse, Spaans-koloniale en moderne tijd, en is daarmee één van de weinige steden ter wereld met een dergelijke continuïteit.

De stad heeft volgens het eigen Bureau voor Toerisme ook nog eens 170 musea, en staat daarmee in de Top 10 ter wereld van steden met het hoogste aantal musea. Tijdens deze reis bezocht ik er daarvan 6:

• het Trotsky museum,
• het Rivera-Kahlo Huis-Studio museum,
• het Anahuacallimuseum,
• het Museum voor volkskunst,
• het Paleis voor Schone Kunsten,
• het Antropologisch museum.

Trotsky museum

Leon Trotsky was een Russische revolutionair die streed tegen Stalin en vluchtte naar Mexico. Hij is mede beroemd door hoe hij aan zijn einde kwam: hij werd met een ijshouweel gedood door een Stalin-aanhanger in zijn studeerkamer. Zijn huis is nu een museum. Ik dacht dat het een wat obscuur museumpje zou zijn en het ligt ook in een gewone woonwijk, maar het was er best druk met vooral Mexicaanse jongeren. Het is nog steeds een activistisch centrum voor politiek asiel. Ook kun je er communistische souvenirs kopen.

Naast een tentoonstelling over het leven en activisme van Trotsky zijn zijn huis en tuin te bezoeken. Die zijn zo gelaten als toen hij er woonde (1939-1940). Zonder de geschiedenis er achter is het niet bijzonder.

Rivera-Kahlo Huis-Studio museum

Dit is het “andere” huis van Frida Kahlo, naast het bekendere Casa Azul. Ze woonde hier met Diego Rivera. Zij in het blauwe huis, hij in het rode – beide zijn met een brug verbonden. Op het terrein ligt ook een derde gebouw, de studio van de architect Juan O’Gorman die alles hier ontwierp.

Het huis ligt in een zeer chique buurt waar mensen geen openbaar vervoer nodig lijken te hebben. Dus ik moest vertrouwen op een Uber om me erheen te brengen. Vooraf een ticket boeken is niet nodig, en de toegangsprijs is slechts 40 pesos (1,80 EUR).

Er is een bewegwijzerde route die je door alle 3 de gebouwen voert die samen dit huis & studiocomplex vormen. De Rivera Studio (foto hieronder) is het meest indrukwekkende deel, zowel vanwege de vreemde verzameling figuren van papier-maché als de kamerhoge ramen. Alle kamers worden nu gebruikt voor kleine, niet zo boeiende tentoonstellingen. Ik had graag wat meer uitleg over de architectuur gezien.

Aan de gebouwen vond ik vooral de buitentrappen en de zichtbare regenpijpen opvallend. Net als de grote schuiframen in het derde gebouw (het studiehuis van Juan O’Gorman). Alles bij elkaar genomen is het een leuke plek om een half uurtje te bezoeken en het staat ook op de Voorlopige Lijst voor het Werelderfgoed, maar een echt werelderfgoed zal het wel nooit worden.

Anahuacallimuseum

Meer Diego Rivera in het Anahuacallimuseum: het is de plek waar zijn verzameling Precolumbiaanse kunst is terecht gekomen. Het is werkelijk een fantastisch gebouw, en als je één museum in Mexico-Stad moet bezoeken (naast het “verplichte” Antropologisch Museum) is dit het wel.

Het gebouw is opgetrokken uit zwarte vulkaansteen. Dat maakt het zowel van buiten als van binnen heel bijzonder. Het is er een beetje duister, met de objecten uitgelicht.

De hoogwaardige collectie lijkt op een subset van het Antropologisch Museum. De objecten worden hier echter meer als kunstvoorwerpen gepresenteerd.

Museum voor Volkskunst

In het centrum van de stad, vlakbij het Alameda-park, ligt het Museum voor Volkskunst (Museo de Arte Popular). Ik werd er naar toe gelokt door grote advertentieborden in de metrostations. Musea voor Volkskunst zijn overal ter wereld een beetje kneuterig, maar dit is een groots en serieus museum. Het is pas sinds 2006 geopend en heeft veel voorwerpen geschonken gekregen uit particuliere collecties.

Verspreid over 3 verdiepingen en verdeeld over 5 thema’s zijn o.a. werken van glas, textiel, keramiek en papier-maché te zien. Er is een grote verzameling maskers uit de verschillende deelstaten. En ook de vrolijke doodshoofden die bij de Dag van de Doden komen kijken zijn ruim vertegenwoordigd.

Het is een ruim opgezet en licht museum, met veel kleurrijke werken. Prettig om 1 à 1,5 uur rond te lopen en het is er niet druk.

Paleis voor Schone Kunsten

Het Paleis voor Schone Kunsten (Belles Artes) is één van de meest monumentale gebouwen in het centrum van Mexico-Stad. Het heeft o.a. een grote collectie muurschilderingen van Mexicaanse meesters uit de 20ste eeuw. Er lijkt voor mij alleen wel een vloek op te rusten: in 2014 waren ze helemaal afgedekt. Nu zijn de schilderingen bedekt met doorzichtig plastic folie. Van een afstandje ziet het er nog aardig uit, maar van dichtbij zie je alleen het plastic.

Antropologisch museum

Hét museum in Mexico-Stad en eigenlijk ook het Nationale Museum van Mexico. Ik was er op mijn vorige reizen al twee keer eerder geweest, dit keer bewaarde ik mijn bezoek tot mijn laatste dag in Mexico. Het is dan extra leuk om de dingen te bekijken van plekken waar je bent geweest. Ik was er tegen 10 uur en het was er nog niet zo druk – het is ook zo groot dat de mensen zich wel verspreiden.

Er zijn zoveel hoogtepunten in deze collectie – ik maakte dit keer zo’n 75 foto’s van objecten die me aanspraken. En als ik die vergelijk met de foto’s die ik maakte in 2014, dan is er maar beperkte overlap. Je raakt niet uitgekeken, hoewel je na 2 uur wel een beetje moe wordt (Nee! Nog een zaal met beeldjes van klei!). Ook valt op dat de lokale vondsten (uit Mexico-Stad en Teotihuacan) het best gedocumenteerd zijn. In de zaal over de Golfkust bijvoorbeeld, waaronder o.a. El Tajin valt, is alles een beetje bij elkaar gegooid zonder uitleg.

Op één van de eerste dagen van mijn reis was ik in Paquimé. Het museum bij deze archeologische opgraving was toen gesloten, maar gelukkig hebben ze hier in het Antropologisch Museum ook een mooie collectie van het keramiek waar Paquimé & de regio Casas Grandes bekend om staat.

#766: Aquaduct van Padre Tembleque

Wat is het?
Het Aquaduct van Padre Tembleque hydraulisch systeem is een 16de eeuws waterbouwkundig monument. De Padre was een Spaanse Franciscaner monnik die ontsteld was door het gebrek aan schoon drinkwater voor de inheemse bevolking in zijn toegewezen regio, en besloot daar wat aan te gaan doen. Het systeem bracht water van de Tecajetevulkaan bij Zempoala naar de stad Otumba, over een afstand van 48 km. Spaanse ingenieurs en lokale handwerkslieden werkten aan de constructie, gebruik makend van Europese en inheemse technieken.

Cijfer: 5 (Het is niet het oudste, grootste, langste of anderszins technisch opmerkelijkste aquaduct ter wereld. Als neutrale bezoeker is er weinig opzienbarends te vinden. Officieel is de mix van inheemse en Spaanse bouwtechnieken de reden dat het een werelderfgoed is geworden. Maar ik denk eigenlijk dat de Mexicanen graag geloven in het romantische verhaal van Pater Tembleque, wiens missiewerk moeizaam ging omdat hij de inheemse taal maar niet machtig werd. Er lag echter een grotere taak op hem te wachten: het gezond maken van de bevolking van Otumba.)

Toegang: Gratis. Ik ben alleen in het stadsmuseum van Otumba naar binnen geweest, daar hoefde ik niet te betalen.

Hoeveel tijd: Ik was er bijna de hele dag mee kwijt: van half 9 tot 4 uur was ik op pad. Daarvan stond ik in totaal maar zo’n half uur bij een vijftal componenten van dit werelderfgoed.

Opvallend: Als je dit werelderfgoed prijsbewust én met het openbaar vervoer wilt bezoeken, is het nog een hele klus. Mijn voorgangers uit de werelderfgoedgemeenschap gingen er heen met een huurauto of taxi. Dat laatste kost vanuit Mexico-Stad al gauw 50 EUR. Wat je daarvoor retour krijgt is een foto van een aquaduct in niemandsland.

Na goed spitten in het nominatiedossier en turen naar de officiële kaart, werd het me duidelijk dat de twee eindpunten Otumba en Zempoala ook bij de werelderfgoedkern horen. En gelukkig gaan er de hele dag door bussen vanuit Mexico-Stad naar Otumba (het zijn dezelfde als naar de piramides van Teotihuacan, de bijrijder annex zanger kwam zelfs naar me toe achterin de bus om te vragen of ik er ook niet uit moest).

De eerste blikvanger in Otumba is de ook onder auspiciën van Pater Tembleque gebouwde kerk en klooster van de Onbevlekte Ontvangenis. De kerk lijkt veel te groot voor het plaatsje. Er ligt ook een ruim bemeten plein voor: zoals op veel plekken in het vroegkoloniale Mexico werden ook hier de diensten voor de inheemse bevolking vaak in de open lucht gehouden.

Vooraf had ik een paar plekken opgezocht op de kaart waar nog resten van de watertoevoer naar Otumba te vinden zijn. De opvallendste is een watertank aan de stadsrand. Deze ligt aan een straat die naar Padre Tembleque vernoemd is. Je loopt de straat helemaal uit, tot waar de huizen eindigen en de velden beginnen. Een grote roedel straathonden heeft er ook zijn speelplaats, maar ze hebben gelukkig alleen aandacht voor elkaar. Ik ben al gelukkig als ik het karakteristieke stenen gebouwtje zie, met een kruis op het dak. Er staat zelfs een informatiebord in het Spaans en Engels naast.

De volgende stop is het regionale museum Gonzalo Carrasco. Carrasco was een 19^de eeuwse schilder die het prachtige huis bewoonde dat nu een museum is. Ik word enthousiast welkom geheten door een oudere vrouw die er als gids optreedt. Buitenlandse bezoekers krijgen ze hier vast niet vaak, maar hoe vertel ik dat ik helemaal niet voor het 19^de eeuwse huis kom maar voor de waterkelder?

Ik ga dus maar met haar alle kamers door. Het heeft mooie houten vloeren en ingebouwd meubilair. Veel spullen kwamen uit Europa. Aan het eind van de rondleiding moet ik nog met de gids op de foto, als bewijs dat er een bezoeker uit Holland was.

Mijn laatste stop, na een heerlijke lunch in een restaurantje waar veel werklui komen, is het “eindreservoir”. Deze locatie heb ik op Google Maps ontdekt, op de kaart van Maps.me die ik normaal gebruik staat het niet. Het ligt ergens achter de kerk van de Onbevlekte Ontvangenis. Tijdens het zoeken zie je pas echt hoe groot dit religieuze complex is, het grenst aan 4 straten.

Het reservoir blijkt een grote stenen bak. Hier staat ook uitleg over het werelderfgoed bij, en zelfs de officiële plaquette ter ere van de inschrijving als werelderfgoed is er te vinden. Ik ben voldaan!

Xochimilco

Tijdens 3 reizen door de jaren heen naar Mexico-Stad, waar ik in totaal zo’n 15 dagen doorbracht, had ik nooit de drang om Xochimilco te bezoeken. Er lijken zoveel betere dingen te doen in de Mexicaanse hoofdstad. En de kleurrijke partyboten en mariachibands die het populaire imago van dit gebied bepalen, spraken me al helemaal niet aan. Maar ik bleef zoeken naar een alternatieve manier om het te bezoeken, want dit belangrijke deel (en tweede locatie) van het werelderfgoed ‘Mexico-Stad en Xochimilco’ moet toch meer te bieden hebben.

Uiteindelijk vond ik een tour genaamd “Pre-Hispanic Floating Gardens & Foodie Fest”, die beloofde “een bezoek te brengen aan een van de best bewaarde geheimen van Xochimilco, een oase ten zuiden van Mexico-Stad”. Het was duur, zeker voor één persoon, maar toen ik een onvoorziene vrije dag in Mexico-Stad had, besloot ik me in te schrijven. De tour brengt je naar het dorp San Gregorio Atlapulco, 25 km buiten het stadscentrum en ongeveer 5 km voorbij de aanlegsteigers voor toeristen.

We begonnen op de dagelijkse boerenmarkt, een aangenaam ontspannen aangelegenheid met kraampjes met voornamelijk groenten, maar ook fruit en (de alomtegenwoordige) kippen. Een specialiteit van de dorpen in dit gebied is ook het maken van kledingstukken voor de beelden / poppen van Christus die elke Mexicaanse familie in huis heeft, en het repareren van de poppen. Een dringende klus vanwege de komende festiviteiten van de Día de la Candelaria. We proefden ook veel goed streetfood en dronken wat aguamiel en pulque.

Aan de rand van het dorp beginnen de tuinen. Het Xochimilco-gebied dient nog steeds als de tuin voor Mexico-Stad – elke avond rijden vrachtwagens heen en weer om de verse producten van de dag op te halen. En die tuinen zijn echt een lust voor het oog. We verkenden ze te voet, waarbij we de ene onstabiele houten brug na de andere overstaken. De kleine percelen werden na de Mexicaanse Revolutie aan de boerenfamilies gegeven en worden sindsdien door hen bewerkt. Ze blijven het traditionele proces toepassen om de chinampa-eilanden in stand te houden, door er jaarlijks lagen modder en grond op te stapelen. Sommige delen die we zagen zijn echt hoog (dus erg oud), andere nog lager. In zekere zin lijkt het een beetje op het terugwinnen van land voor polders en ik vond het landschap erg op Nederland lijken met zijn rechte kanalen en landerijen.

De boeren hebben allemaal hun eigen specialiteiten en bieden samen een grote verscheidenheid aan producten. Een enkeling specialiseert zich zelfs in eetbare bloemen voor de chique restaurants in de stad. We lunchten buiten met één van de boeren en de gemoedelijke sfeer tussen hen was opmerkelijk. We deelden onze lunch met iedereen die langskwam om te kletsen.

De boeren brengen hun producten met houten boten naar de inzamelpunten voor de vrachtwagens. Niet alle kanalen zijn meer bevaarbaar. “Onze” boer nam ons mee in zijn boot. Terwijl je rustig drijft, zie je veel inheemse bomen, ahuejote genaamd, die grenzen aan de landerijen: met hun wortels gaan ze erosie tegen en fungeren ze als windbrekers. We kwamen uit bij Laguna de San Gregorio, wat nu een beschermd natuurgebied is met veel vogels waaronder pelikanen.

Het was een heel ontspannend dagje uit op het platteland, zo ver weg van de drukte van Mexico-Stad. Het is een wonder dat deze manier van leven nog steeds bestaat, ondanks de onophoudelijke bevolkingsgroei in de agglomeratie. En als je daar bent, op de percelen en tussen het netwerk van kleine grachten, is de ervaring nog beter als je je voorstelt dat dit is wat de Spanjaarden tegenkwamen toen ze dit gebied voor het eerst betraden, maar dan op een veel uitgebreidere schaal.

#767: Franciscaner missieposten in de Sierra Gorda

Wat is het?
De Franciscaner missieposten in de Sierra Gorda werden gebouwd in de laatste fase van de evangelisatie van het binnenland van Mexico, in de 18^de eeuw. Het zijn 5 missiedorpen, waar de rijk versierde gevels van de kerken het resultaat laten zien van de gezamenlijke creatieve inspanningen van de missionarissen en de inheemse bewoners.

Cijfer: 6,5 (Het zijn plaatjes. Maar als je er één gezien hebt, heb je ze allemaal gezien.)

Toegang: Gratis. De kerkjes zijn nog in gebruik. Bovendien gaat het vooral om de facades.

Hoeveel tijd: Ik had hier eigenlijk maar één namiddag & avond gepland. Maar omdat ik een week eerder uit Nederland ben vertrokken, plak ik er onder andere hier een dag aan vast. Het kost niet veel tijd om de kerken te bezoeken (10 minuten per kerkje), maar voor de beste foto’s moet je rekening houden met de stand van de zon. Zo zijn de missiekerken van Jalpan en Landa het best ’s ochtends te fotograferen en Conca en Tilaco in de namiddag.

Opvallend: Ik overnacht in Jalpan, in het Hotel Mision pal tegenover de kerk. In de namiddag ben ik al even wezen kijken, maar dan ligt de facade in de schaduw. Maar ongeveer een uur na zonsopgang bereikt het zonlicht de hele kerk. Het felle geel spat er hier van af.

Met de bus ga ik vervolgens naar het volgende dorp: Landa de Matamoros. Er rijdt hier in de Sierra Gorda ongeveer elk uur een bus langs de dorpen.

De facade van de kerk in Landa is donkerrood, de mooiste van allemaal vind ik. Wel hebben ze er hier een net overheen gespannen, tegen de duiven waarschijnlijk. Dit is ook de enige van de kerken die ik bezoek waar ook binnen nog wat kleurige stucco decoraties te zien zijn: de rest is heel simpel van binnen.

Twee van de vijf kerkjes liggen een behoorlijk stuk van de doorgaande weg: Tilaco en Tancoyol. Tilaco is nog het dichtstbij: een kleine 25 kilometer vanaf Landa. Om een beeld te krijgen van de meer landelijk gelegen kerken, vraag ik een taxichauffeur om me heen en terug te rijden (inclusief een korte wachttijd). Wat volgt is een snelle rit over de typisch slingerende wegen in de Sierra Gorda.

De kerk van Tilaco staat niet aan het centrale plein, maar aan de rand van de hoofdstraat op een helling.

De taxichauffeur vraagt of ik ook nog naar de kerk van Tancoyol wil, maar na 3 kerken heb ik het wel gezien. Ook die van Concá, die ten noorden van Jalpan langs de weg ligt, sla ik over.

Aan het einde van de middag ga ik dan nog naar het Regionale Museum in Jalpan. Dit is gratis te bezoeken. Hier hebben ze natuurgetrouwe reproducties van de facades van de 5 kerkjes – een mooie manier om de sculpturen in detail te kunnen zien. Ze zijn zo exact nagemaakt dat de afgebrokkelde hoofden van de onderste figuren op de kerk van Landa ook in de replica ontbreken.

#768: Zacatecas

Wat is het?
Zacatecas is een goed bewaard voorbeeld van een Spaans-koloniale stad, met het onregelmatige stratenplan dat kenmerkend is voor mijnbouwsteden. De stad werd in 1546 gesticht toen er zilver werd gevonden. Zacatecas groeide uit tot de belangrijkste zilverproducent in de 16^de en 17^de eeuw.

Cijfer: 5,5 (Het is een prettige stad om op je gemak doorheen te wandelen, met pleintjes en monumentale gebouwen in roze zandsteen. De werelderfgoedwaarde daarentegen is niet zo hoog: vrijwel alles dateert uit een veel latere periode dan de bloeitijd van de mijnstad, meest uit de 19de eeuw.)

Toegang: Gratis. Ik ben nergens echt naar binnen geweest, behalve in de kathedraal. Daarnaast maakte ik een retourtochtje met de kabelbaan voor 160 pesos (7 EUR) en ging ik nog naar het Rafael Coronel museum (30 pesos).

Hoeveel tijd: Een halve dag.

Opvallend: Ik had een lijstje met bezienswaardigheden gemaakt, allemaal gemakkelijk te voet te bereiken. Ik begon met de wandeling omhoog, naar het kabelbaanstation (Teleferico). De kabelbaan zou om 10 uur aan zijn ritjes moeten beginnen, maar bij de ingang kreeg ik te horen dat ik nog een half uur moest wachten. Er was “een technisch probleem”. Na 3 kwartier was het nog niet verholpen en kreeg ik mijn geld terug. Terug naar het centrum dan maar.

Het centrum bestaat uit één lange rechte straat waaraan de belangrijke gebouwen van de stad staan. Naast die straat moet er al snel de hoogte in worden gebouwd en lopen de straten omhoog.

De meest imposante gebouwen van de stad zijn de vele kerken. Ze zijn ook allemaal in rode zandsteen gebouwd, typisch voor Zacatecas. De Dominicaanse kerk is de mooiste. In de ruïnes van de Franciscaner kerk is nu een groots maskermuseum gevestigd.

Er gaat echter niets boven de barokke facade van de kathedraal van Zacatecas. Tussen de planten en de tierlantijnen is de hele heilige familie en goddelijke drie-eenheid afgebeeld, vanaf de Heilige Vader helemaal bovenin tot en met de apostelen in nissen daaronder.

Na de lunch ging ik toch nog maar een keer naar de kabelbaan. Aan het eind van de ochtend had ik de gondels weer over de stad zien zweven. Ik had geen zin meer om helemaal naar boven te lopen, en een Uber was snel besteld (1 EUR). Ik kon zo een gondeltje instappen, druk hadden ze het vandaag niet.

Het eindpunt is de Cerro de la Bufa. Hier liggen nog een kapel, wat toeristische musea en souvenirwinkels. Je komt er echter voor de uitzichten over de stad. Ook vanuit de gondel kun je goed stadsfoto’s maken, met daarop die ene hoofdstraat die Zacatecas karakteriseert.

#359: Camino Real

Ik bezocht de Camino Real voor het eerst in 2014, vandaar het relatief lage volgnummer (359). Onderstaand verslag is gemaakt na mijn tweede bezoek, in januari 2022.

Wat is het?
De Camino Real de Tierra Adentro is een 1400 kilometer lang stuk van de historische Zilverroute die zich uitstrekte van Mexico-Stad tot New Mexico in de VS. De route werd actief gebruikt van het midden van de 16de tot de 19de eeuw, voornamelijk voor het vervoer van zilver gewonnen uit de mijnen van Zacatecas, Guanajuato en San Luis Potosí, en kwik geïmporteerd uit Europa. Het werelderfgoed omvat 60 verschillende locaties, waaronder bruggen, haciënda’s, kapellen, tempels, een ziekenhuis en verschillende steden. De route verbeterde de handel tussen de Spaanse dorpen en hielp de Spaanse veroveraars het Christendom te verspreiden over alle veroverde gebieden.

Cijfer: 5 (Als je één van de grote koloniale steden hebt gezien, zelfs als je alleen in het centrum van Mexico-Stad bent geweest, kun je deze ook aanvinken. Het is zo jammer dat de Mexicanen deze grote stadscentra hebben opgenomen in deze Camino Real-nominatie, omdat het de focus wegneemt van waar het om gaat. Het was beter geweest om specifieke monumenten uit te lichten, die direct gerelateerd zijn aan de Zilverroute.)

Toegang: Gratis

Hoeveel tijd: Van 10 minuten tot weken – het is maar hoeveel van de 60 locaties je wilt zien.

Opvallend: In 2014 bezocht ik het “voormalige koninklijke ziekenhuis van San Juan de Dios”, net buiten San Miguel de Allende. San Juan de Dios ligt in een rustige en traditionele wijk iets buiten het stadscentrum. Op het pleintje waar de kerk en het voormalige ziekenhuis zich bevinden vind je een UNESCO plaquette voor de inscriptie van de Camino Real.

De bouw van het Koninklijk ziekenhuis van San Juan de Dios begon in 1753. Het “ziekenhuis” bestaat ook uit een kerk (uiteraard!) en een begraafplaats. Het bevond zich op een strategische locatie op een verplicht punt van doorgang naar de Tierra Adentro. Het steunde alle zieke reizigers, ongeacht van welk ras ze waren, waar ze vandaan kwamen of hoe arm ze waren. De kerk is tegenwoordig nog steeds een parochiekerk, maar het voormalige ziekenhuis lijkt te zijn overgenomen door een basisschool.

In 2022 nam ik een Uber naar een voorstad van Zacatecas: Guadelupe. Daar ligt locatie 005Z van de Camino Real: het Voormalig college van Nuestra Señora de Guadalupe van Propaganda Fide.

Dit Franciscaanse klooster werd gebouwd tussen 1713 en 1721. De Franciscaanse broeders hier waren verantwoordelijk voor de missieactiviteiten in de provincies Texas en Louisiana. Het was er heel stil toen ik er was op een vroege dinsdagochtend, alleen een schoonmaker was de vloer aan het dweilen. Er moet in het klooster een goed museum zijn met religieuze kunst, maar hoe kom je daar? Alles bleek gesloten. Alleen de rijke kapel van Napoles kon ik nog bekijken vanachter het ijzeren hek.

#769: Hospicio Cabañas

Wat is het?
Hospicio Cabañas was een instelling voor de armen, zieken en ouderen in de Mexicaanse stad Guadalajara. Het werd in 1821 als één van de eerste in zijn soort in de Nieuwe Wereld gesticht door Franciscaanse broeders. In de kapel is in de jaren dertig van de 20^ste eeuw een reeks monumentale muurschilderingen toegevoegd door de Mexicaanse kunstenaar Orozco.

Cijfer: 6,5 (Als de muurschilderingen er niet waren geweest, was het zeker een onvoldoende geworden. Er is eigenlijk niets dat aan de vroegere functie van het gebouw als armen/ziekenhuis herinnert. Orozco’s muurschilderingen – van veel later datum – tillen dit gebouw artistiek naar een heel ander niveau.)

Toegang: 80 pesos (3,60 EUR).

Hoeveel tijd: Ik was er anderhalf uur. Het is ook de moeite waard om op een (gratis) rondleiding te wachten, dan snap je de thematiek beter en zie je meer details hoe Orozco de werken geschilderd heeft.

Opvallend: Na mijn aankomst op het busstation van Guadalajara spoed ik mij meteen dwars door de stad naar dit gebouw. De eerste indrukken van Guadalajara zijn niet zo best: het is een rommelige stad, met veel daklozen en bedelende kinderen. Het Hospicio ligt aan het eind van de voetgangerszone van een lange winkelstraat.

Gelukkig is het open en is het er ook erg rustig. Na betalen van de toegang kun je vrij rondlopen door grote delen van dit enorme gebouw. Het is met opzet laag gehouden voor de niet-goed-ter-been-zijnde bewoners. Ook zijn er kleinere en grotere binnenplaatsen om hen van de frisse lucht te laten genieten.

Waar iedereen tegenwoordig voor komt is de kapel, één van de eerste ruimtes na de ingang. Hier zijn de wanden en plafonds bedekt met de muurschilderingen van Orozco.

Er zijn een paar centrale thema’s, zoals de historische strijd tussen de inheemse bewoners van Mexico en de Spaanse  conquistadores met hun paarden. Dit fresco geeft de mensenoffers van de Azteken weer, met het bloedend hart links.

Het beroemdste fresco bedekt het binnenste van de koepel, als ware het de Sixtijnse Kapel. Het staat bekend als ‘Man van Vuur’ en toont een man die wordt verteerd door vlammen. Het is zo geschilderd dat je er van 360 graden zicht op hebt. Het is intrigerend om de man haast door het dak te zien verdwijnen.

Een ander belangrijk thema van Orozco is de negatieve kant van de voortschrijdende technologische ontwikkeling. Onderstaand robotpaard galoppeert door het schilderij en wekt het gevoel op dat industrie en technologie de macht hebben om ons allemaal tot slaaf te maken.

#770: Tequila

Wat is het?
In het Agave landschap en de oude industriële faciliteiten van Tequila staat de cultuur van de blauwe agaveplant centraal, die sinds de 16de eeuw wordt gebruikt om de sterke drank ‘tequila’ te produceren. Hier werden de pre-Spaanse tradities van het vergisten van mescalsap gecombineerd met de technologie van Europese distillatieprocessen. Ook erkent het de Teuchitlan-culturen die er in de periode 200-900 leefden en terrassen voor landbouw, huisvesting, tempels, en balvelden aanlegden.

Cijfer: 6 (De oneindige blauwe velden met agaveplanten is iets wat je alleen hier kunt zien, zeker de moeite waard. Het proces van tequila maken verschilt verder niet zoveel van dat van sterke drank elders in de wereld.)

Toegang: Ik betaalde 260 pesos (11,70 EUR) voor de rondleiding door de tequila fabriek.

Hoeveel tijd: Met het openbaar vervoer bleek het een volle dagtocht vanuit Guadalajara.

Opvallend: Met een busmaatschappij genaamd “Quick” had ik het kunnen weten: het is een slome rit vanaf het oude, vervallen busstation in het centrum van Guadalajara naar de streek waar de Tequila gemaakt wordt. Het is maar 60 kilometer, maar we doen er ruim 2 uur over. Pas tijdens het laatste half uur krijg je zicht op de agavevelden en hun blauwige kleur.

Tequila is de grootste van de drie plaatsen die samen het werelderfgoed vormen. Daar stap ik uit. Het blijkt een echt toeristenplaatsje te zijn, met een lange hoofdstraat vol souvenirwinkels die tot aan het centrale plein leidt. Ik word ook al meermalen aangesproken om een tour te gaan doen bij een tequila fabriek, maar ik kijk eerst zelf welke opties er zijn.

Je kunt je hier laten rondrijden in een toeristenbus in de vorm van een rode peper of een houten vat. Ik kies toch maar voor een meer sobere rondleiding door een fabriek, en wel die van Jose Cuervo aan het centrale plein. Ook dit is een goedlopende business: de hele dag door zijn er tours, en je kunt kiezen voor een standaardtour of eentje waarbij je extra veel drank kunt proeven.

Mijn “klassieke” tour is in het Engels en ik doe hem samen met 3 Amerikanen. Op de Spaanstalige tour na ons zitten wel 20 mensen. Dit bedrijf (de wereldwijde marktleider) maakt al sinds 1795 tequila. De drank komt vanuit het hart van de agaveplant, dat zichtbaar wordt nadat alle bladeren zijn weggesneden.

De kern wordt vervolgens gekookt en geplet om sap te maken, dat wordt gefermenteerd en gedistilleerd tot tequila. De drank kan daarna nog worden gerijpt in eikenhouten vaten, waardoor het een gouden tint krijgt. Deze nabewerking, vergelijkbaar met andere sterke dranken, is pas sinds de jaren 60 van de vorige eeuw gebruikelijk.

Aan het eind mogen we natuurlijk ook nog proeven. Eerst het “snoep”, een stukje van de geplette plant waar je het sap uit kunt zuigen. Het smaakt een beetje naar suikerriet. En daarna wat slokjes van de tequila zelf.

Guadalajara

Guadalajara is de op één na grootste stad van Mexico. Ik moest er nogal aan wennen, het is  smoezelig en er zijn meer bedelaars (inclusief jonge kinderen) dan elders in Mexico. Maar ik “moest” er zijn voor het werelderfgoed Hospicio Cabañas en uitstapjes naar Tequila en het meer van Chapala. Dus zo bleef ik er toch nog vijf nachten en begon ik de stad steeds meer te waarderen. Op de laatste dag deed ik een Free Walking Tour om de geschiedenis en de binnenstad beter te leren kennen.

Het hart van de stad is de Plaza de la Liberación – een groot plein alleen toegankelijk voor voetgangers. Koetsjes voor toeristen rijden er hun rondjes omheen. De belangrijke gebouwen van de stad liggen aan één van de naastgelegen pleinen, zoals Plaza de Armas en Plaza Fundadores.

De “Rotunda van illustere inwoners van Jalisco” is een monument uit 1952, waarin 98 urnen met resten van belangrijke inwoners van de deelstaat waar Guadalajara de hoofdstad van is worden bewaard. De grootsten hebben ook een eigen standbeeld in een cirkel rondom de Rotunda. De gids laat ons de namen raden, maar de buitenlandse toeristen kunnen geen enkele bekende uit Jalisco noemen. Het zijn helden uit de Mexicaanse Onafhankelijkheidsoorlog, schilders, een componist,  architecten.

Veel Mexicaanse steden hebben zo’n Rotunda, alleen deze hier in Guadalajara is nooit voltooid (er zit geen koepel op), zodat hij op een Romeinse ruïne lijkt.

Er is natuurlijk ook een kathedraal, waar we even naar binnen gaan. Hij is wit van binnen, een beetje steriel. De neoklassieke architectuur heeft ook hier de overhand. Het gebouw heeft veel schade geleden van aardbevingen, de laatste keer was in 2003.

Het laat-19de eeuwse Teatro Degollado is ook een neoklassiek gebouw. Aan de “achterkant” (de zijde die aan de Plaza de Fundadores ligt) is een groot bronzen fries bevestigd die de stichting van de stad door de Spanjaarden in 1542 verbeeldt.

Een lange, brede winkelstraat in het centrum, die leidt naar het Hospicio Cabanas, is alleen voor voetgangers toegankelijk. Het straatbeeld is opgefleurd met diverse standbeelden en fonteinen. De fontein van de spelende kinderen (ook wel: de fontein van de plassende kinderen) is daarvan de vrolijkste: vier naakte, bronzen jongetjes spelen met water, slechts eentje daarvan plast echt.

De tour eindigt bij de San Juan de Dios markt. Dit is de grootste overdekte markthal van Latijns Amerika. Van buitenaf ziet het er niet uit, het lijkt wel een parkeergarage. Het aanbod is echter groots, veel soorten lokaal fruit bijvoorbeeld. Ook is er een sectie met eetstalletjes, waarvan ik er bij één eindig met een lokale specialiteit: torta ahogada (sandwich verdronken in tomatensaus).

Meer van Chapala

De Huichol-route is de meest waarschijnlijke volgende werelderfgoednominatie van Mexico. Het is een oude pelgrimsroute van de Wixárika (Huichol)-indianen. De meeste van de 5 locaties liggen ver buiten de gebaande paden in de bergen en woestijnen van Centraal-Mexico en er is toestemming van de inheemse gemeenschap nodig om ze te bezoeken. Maar er is één relatief gemakkelijke locatie in de buurt van de stad Guadalajara: Xapawleyeta ligt op het Isla de los Alacranes in het meer van Chapala. Het merengebied zelf is een weekendbestemming voor de stadsmensen en een populaire plek voor Amerikaanse gepensioneerden vanwege het zonnige en warme microklimaat.

Directe bussen naar Chapala vertrekken elk half uur vanaf het oude busstation van Guadalajara. Op de pier van Chapala is een kiosk waar je normaal gesproken een boottransfer zou moeten kunnen kopen, maar die was gesloten toen ik om 9 uur aankwam en dat bleef de hele ochtend zo. Om 10 uur begon een schipper privévaarten te verkopen vóór de kiosk, hij had een lijst met bestemmingen en prijzen. De kosten voor Isla de los Alacranes (Schorpioeneiland) bedragen 520 pesos (23 EUR) voor een retour, inclusief een bezoek aan het eiland van een half uur. Je chartert een hele boot, geen zitplaats.

Het meer van Chapala is het grootste meer van Mexico, maar met 80 bij 18 kilometer is het ook weer niet echt enorm: binnen 10 minuten kwamen we aan op het Isla de los Alacranes. Ik had er van tevoren vreselijke dingen over gelezen: dat het overspoeld wordt door toeristen, veel afval heeft en teveel restaurants. Maar omdat ik vroeg was, was ik de enige op het eiland. De aanwezigheid van een verscheidenheid aan vogels en bloemrijke bomen was een aangename verrassing. Het eiland is klein, het duurt minder dan 5 minuten om van het ene uiteinde naar het andere te lopen.

Het was niet moeilijk om de heilige plaats van de Wixárika (Huichol)-indianen te vinden: het ligt recht voor de aanlegsteiger en heeft een tweetalig informatiepaneel. Wat je ziet is een rotspunt, met de overblijfselen van een stenen hut erop. In de hut zijn offers (kaarsen, kokosnoten, linten) achtergelaten. Er is ook een heilige boom.

Volgens de legende werd Watakame (“de eerste cultivator”) hier gered van een grote overstroming, hij hakte een zalateboom om om een ​​kano te bouwen en redde zichzelf samen met een vrouwelijke zwarte hond, die later veranderde in de eerste vrouw en de moeder van de mensheid. De Wixárika komen naar deze heilige plek op hun jaarlijkse pelgrimstochten om offers te brengen aan hun voorouders en de goden.

Na Chapala pakte ik de bus naar één van de andere plaatsjes langs het meer: Ajijic. Positief gezien is het een kleurrijk plaatsje met stenen straatjes, aan de randen is het wat Amerikaanser met een drukke doorgaande weg en grote supermarkten. Toen ik naar een leuk uitziende plek liep om te lunchen, merkte ik al op dat er binnen veel oudere Amerikanen zaten. Ik was heel snel weer weg toen de restaurantmanager tegen me zei: “Je bent hier niet voor de bingo, hè?”

#771: El Pinacate en Gran Desierto de Altar

Wat is het?
Het Biosfeerreservaat El Pinacate en Gran Desierto de Altar omvat een groot woestijngebied, waar de donkere kleuren van de vulkanen contrasteren met de lichte zandduinen. Het inactieve vulkanische gebied bestaat uit een vulkanisch schild en spectaculaire kraters en resten van lavastromen. Planten en dieren hebben zich aangepast aan de extreme omstandigheden. Het ligt in het Mexicaanse deel van de Sonorawoestijn, tegen de grens met de Verenigde Staten.

Cijfer: 7,5 (Het is een heel groot gebied, onherbergzaam. Er zijn mooie ronde vulkaankraters en hoge zandduinen, maar ik was toch het meest verkocht door de opvallende cactussoorten.)

Toegang: Je betaalt 97 pesos per dag voor entree tot het park, en 60 pesos voor het museum. In totaal kostte het mij 254 pesos (12 EUR).

Hoeveel tijd: Ik was er 2 dagen / 1 nacht met een kampeertour vanuit Hermosillo, de hoofdstad van de staat Sonora.

Opvallend: Ik was blij dat ik deze tour gevonden had, op eigen gelegenheid (zeker in je eentje) is het door de onverharde wegen en totale verlatenheid niet te doen. De tour vertrok om 6 uur op zaterdagochtend uit Hermosillo, vanwaar we eerst ruim 470 kilometer naar het noorden moesten rijden. We waren met 16 reizigers, vooral Mexicanen, in een minibus met aanhanger voor al het kampeermateriaal.

Zelfs vanaf de rand van het park kostte het nog een uur om de eerste vulkanische bezienswaardigheid te bereiken: de Cerro Colorado. Dit is een zogenaamde “Maar”: ontstaan door een eruptie, maar dan met waterdamp (uit grond- of oppervlaktewater) in plaats van lava of magma. Deze vulkaankraters kenmerken zich door hun ondiepte en platte bodem. Vaak staat er ook water in, maar dat is hier niet meer het geval.

Tegen zonsondergang kwamen we aan bij de volgende grote krater, El Elegante. Hier parkeer je aan de voet, en dan is er een wandelpad over de rand van de krater. Erg mooi om hier te lopen, vooral met de vele cactussen langs het pad. Je kunt zelfs helemaal rond lopen, maar daarvoor waren we te laat omdat de duisternis snel inviel.

Er is een kampeerterrein in het park, in een gebied genaamd Tecolote. Het is niet meer dan een vlak terrein om je tent op te zetten plus een paar bankjes en vuurkorven. ’s Avonds kwam een hond bedelen toen we worstjes op het vuur aan het roosteren waren. Daaruit bleek dat we ook buren hadden: 2 vrouwen (+ de hond) in een kampeerbusje.

De nacht was fris, maar gelukkig hadden we van de organisatie goede kwaliteit slaapzakken en opblaasbare matrassen gekregen. Bij het kampeerterrein zijn ook twee korte wandelpaden en twee kleinere vulkanische kegels om te beklimmen, een lekker begin van de ochtend.

Nadat we alle kampeerspullen weer hadden ingepakt, bracht de bus ons naar La Laja. In de jaren ’40 en ’50 zijn delen van wat nu het park is ontgonnen om hun vulkanisch gesteente. Het werd gebruikt om de snelweg aan te leggen ten noorden van het park en voor in de bouw.

De mijnbouw is gestopt sinds het park werd uitgeroepen tot nationaal biosfeerreservaat, maar het heeft deze kleurrijke attractie achtergelaten. De Laja kegel heeft zijn roestrode kleur door het hoge ijzergehalte. De bovenkant van de vulkaankegel is tijdens de mijnbouw ingestort of opgeblazen.

Wanneer je bovenop één van de kegels staat en de omringende woestijn afspeurt, valt een bruine strook op in de verte naar het noorden. Het is wat de Mexicanen “De Muur van Trump” noemen. Het is een bruin hek, de fysieke grens die in 2020 werd neergezet. Hierdoor is ook de vrije beweging van belangrijke populaties van wilde dieren in het park, zoals de Sonora gaffelbok en het dikhoornschaap beperkt.

Ook de eerder genoemde snelweg #2, aan de Mexicaanse kant, is een doorn in het oog met zijn continue stroom aan witte vrachtwagens. Daar zullen ook al veel dieren zijn gesneuveld. We zagen trouwens geen enkel zoogdier tijdens ons bezoek van 26 uur aan het park, en maar één vogelsoort.

Het hek beperkt niet alleen de bewegingen van grotere dieren tussen Mexico en de VS, het is bedoeld om menselijke migraties te voorkomen. Dat raakt ook de Tohono O’odham, de inheemse bevolking van het gebied. Het Schuk Toak-bezoekerscentrum van het reservaat richt zich op hun verhaal en hoe ze een netwerk van oude zoutpaden gebruikten om door deze kale regio te reizen.

Een paar kilometer voorbij het bezoekerscentrum beginnen de zandduinen. Mijn reisgenoten vonden dit deel van de tour het leukst, ikzelf kan er niet meer zo enthousiast van worden. Het was een hete wandeling van ongeveer 2 km door de woestijn tot je het gouden zand bereikt. De specialiteit hier zijn de zeer grote sterrenduinen, met scherpe randen die worden gecreëerd door wind die uit veel verschillende richtingen waait. Wat later in de middag krijgen de duinen een gouden gloed.

Daarna stopten we nog voor een lekkere vismaaltijd in de troosteloze badplaats Puerto Peñasco, en toen was het tijd voor de lange rit terug naar Hermosillo. Onderweg werden we nog gecontroleerd door de douane, waarbij alle bagage door een scanner moest (gelukkig niet alle tenten, matjes, slaapzakken etc). Pas om half 3 ’s nachts waren we weer terug op de plek van vertrek na een weekend vol ervaringen.

#772: Golf van Californië

Wat is het?
De Eilanden en beschermde gebieden in de Golf van Californië zijn 12 natuurgebieden in zee en aan de noordwestkust van Mexico. Ze hebben een uitzonderlijk hoge biodiversiteit aan land- en zeedieren en planten. Bijna 40% van alle soorten zeezoogdieren zijn er te vinden, zoals 11 soorten walvissen, grote kolonies zeeleeuwen en de vrijwel uitgestorven Californische bruinvis (vaquita).

Cijfer: 8 (Het is niet zo’n bekend gebied, dat komt ook door de generieke naam en doordat het veel verschillende natuurgebieden in verschillende staten van Mexico omvat. Het deel dat ik bezocht – Bahia de Loreto – heeft me positief verrast. Het is er heel rustig, ongerept, heldere zee, mooie kleuren, en met volop zeezoogdieren, vogels en vissen.)

Toegang: De entree tot het park kost 100 pesos (4,5 EUR). Dit was onderdeel van de kosten van mijn tour (55 EUR).

Hoeveel tijd: Ik was 5 uur met een tour het water op, en zo’n anderhalve dag langs de kust.

Opvallend: Vanuit La Paz, waar mijn vliegtuig landde, reed ik eerst 3 uur door het niets. Het was zo’n saaie rit dat ik bang was om achter het stuur in slaap te vallen. Toen veranderde het landschap ineens: het werd een soort Grand Canyon met cactusbossen, het heet de Sierra de la Giganta. Pas achter dit enorme gebergte wordt de Golf zichtbaar. Er is een geweldig uitzichtpunt langs snelweg 1 (Mirador Chuenque), waar je een overzicht hebt over verschillende eilanden in de baai. Er zijn 5 grotere eilanden in Bahia de Loreto en vele kleinere eilandjes.

Om dit werelderfgoed gemakkelijk af te vinken, kun je over Loreto’s Malecon lopen of over de stranden. Ik deed dat op mijn eerste avond in de stad en genoot vooral van het kijken naar de bruine pelikanen die aan het vissen waren. Het zijn mooie wezens met hun roodachtige en okerkleurige nek en buidel. Als ze een vis opmerken, duiken ze met hun kop recht het water in.

Voor een meer uitgebreide kennismaking deed ik een 5 uur durende boottocht naar Isla Coronado. Dit is de meest populaire bestemming van het aanbod in Loreto. Er waren op dezelfde ochtend 4 of 5 boten van verschillende bedrijven op het water, maar ze varen allemaal met kleine boten (maximaal 6 – 8 passagiers), dus het werd nooit druk. Ik deelde mijn boot met een vader en zoon uit Tijuana. Op weg naar het eiland zag ik een groep dolfijnen (tuimelaars). Het waren er zo veel, en ze bleven maar springen.

Isla Coronado is het enige eiland van Loreto dat van vulkanische oorsprong is. Het heeft nog steeds een vulkanische kegel en overblijfselen van lavastromen. We begonnen ons bezoek met rond het eiland te varen. De lava heeft een aantal behoorlijk rare rotsen gecreëerd. Ze zijn een favoriete ontmoetingsplaats voor vogels zoals de blauwvoetgent en zijn meer voorkomende neef de bruine gent.

Om de zoveelste hoek woont de kolonie zeeleeuwen van het eiland. De komst van de boten deed ze wel “blaffen”, maar ze bleven rustig op hun plekje zitten. Ik vond het verbazingwekkend hoe behendig ze zijn om weer uit het water en op de rotsen te klimmen. Je mag hier ook snorkelen tussen de dieren in.

Aan “de achterkant” van het eiland liggen een paar witte zandstranden. Hier stopten we voor de door de tourorganisate meegebrachte lunch (op het eiland zijn geen voorzieningen). Ik deed nog een korte wandeling landinwaarts via een vlonderpad en het strand. De vergezichten richting de Sierra aan de kust van het vasteland bleven prachtig.

Het beste hier is echter het zeer heldere water. Zelfs zonder snorkelen kun je 20 tot 30 meter de ondiepe zee in lopen en een grote verscheidenheid aan kleine, kleurrijke vissen zien. Niet voor niets heeft Jacques Cousteau dit gebied ooit aangeduid als “Het aquarium van de wereld”.

#773: Walvisreservaat El Vizcaino

Wat is het?
Het Walvisreservaat El Vizcaino is de belangrijkste bloedplaats van de grijze walvis, die jaarlijks langs de westkust van Canada, de VS en Mexico migreert. De walvissen zoeken voor de paring en de geboorte twee specifieke, ondiepe lagunes op in het El Vizcaino reservaat in Baja California. Het gebied wordt ook veelbezocht door dolfijnen, zeeleeuwen, zeehonden en vogels.

Cijfer: 7,5 (Dit is het enige werelderfgoed dat hoofdzakelijk aan walvissen is gewijd. Ik heb in de loop der jaren al meer walvistours gedaan (IJsland, Azoren, Valdes-schiereiland), maar dit was veruit de meest productieve én de meest plezierige ervaring.)

Toegang: Mijn walvistour kostte 60 US dollar. Daarin zit 90 pesos (4 EUR) aan entree tot het park inbegrepen.

Hoeveel tijd: De tour duurde 2 uur. Met heen en terug rijden erbij ben je zo’n 5 uur kwijt.

Opvallend: Ik bezocht de grijze walvissen in de San Ignacio-lagune, een van de twee locaties die deel uitmaken van het walvisreservaat van El Vizcaino. De B&B waar ik verbleef (Ignacio Springs) boekte de walvistour voor mij – ik dacht dat je zo vroeg mogelijk moest boeken, maar ze reserveerden gewoon pas de avond ervoor. Zoals altijd bij tochten op zee geldt: het weer en de wind kunnen ervoor zorgen dat de tours niet doorgaan, dus het is het beste om een ​​paar dagen in het gebied te blijven (ook om de nabijgelegen rotstekeningen van de Sierra de San Francisco af te vinken).

Vanaf de stad San Ignacio, die aan Highway 1 ligt, is het nog een 1-1,5 uur rijden om bij de eigenlijke lagune te komen. De eerste 45 km gaat over een gemakkelijke verharde weg, de laatste 15 over een relatief hobbelige onverharde weg. Er zijn hier niets anders dan een paar basiskampen en een waddenachtig landschap.

Ik ging met Antonio’s Ecotours. Er kunnen maximaal 12 personen op de boten, maar op de mijne waren er slechts 5. Ik werd verwelkomd bij Antonio’s, kreeg een veiligheidsvest aan en we stapten in de kleine motorboot. De boten mogen alleen walvissen spotten aan de monding van de lagune, niet in de lagune zelf, omdat die te ondiep is en de walvissen in het nauw zou kunnen brengen.

De tour duurde 2 uur, waarvan slechts 10 minuten voor het varen van en naar het belangrijkste uitkijkpunt. We gingen “de zone” binnen en wachtten. Het duurde niet lang totdat we walvisactiviteit links en rechts te zien kregen.

De parkbeheerders schatten dat op het moment van mijn bezoek (1 februari) 100 grijze walvissen aanwezig waren in de lagune. Dit aantal blijft stijgen tot eind februari, wanneer het er wel 200 kunnen zijn. Soms komen er ook andere soorten, zoals orka’s (die op de grijze vinvisbaby’s jagen). We zagen ook tuimelaars en schildpadden.

Met zoveel walvissen om ons heen konden we genieten van hun gedrag. We zagen er een paar in de verte met bijna hun hele lichaam uit het water springen. We brachten geruime tijd door met een moeder en een kalf, de kleine die de hele tijd aan mama’s zijde bleef en kleine wolkjes water produceerde. We vonden er ook één slapend – gewoon een groot ding dat op het water dreef, totdat hij geïrriteerd raakte door onze aanwezigheid, zijn hoofd ophief en verder ging.

Er is een aantal redenen die dit zo’n unieke plek maken: (1) de enorme hoeveelheid walvissen die je ziet, vaak ben je omringd door meerdere tegelijk, (2) de kans om moeders en kalveren samen te zien, (3) het feit dat de walvissen niet zomaar langs komen zwemmen, maar daadwerkelijk in het gebied leven (paren, broeden), (4) hoe dicht je bij ze komt, ze kunnen soms zelfs worden geaaid, (5) de kleinschalige benadering van het walvistoerisme (kleine boten, en ze laten elkaar met rust en verdringen zich niet rond waarnemingen zoals vaak wordt gedaan bij jeepsafari’s).

#774: Rotstekeningen van de Sierra de San Francisco

Wat is het?
De Rotstekeningen van de Sierra de San Francisco omvatten prehistorische rotskunst in Baja California. De grote aantallen tekeningen werden gemaakt tussen 100 voor Christus en 1300 door een nu verdwenen beschaving. Ze zijn aangebracht op rotswanden en in schuilplaatsen onder de rotsen.

Cijfer: 6,5 (De schilderingen zijn artistiek niet zo spectaculair en ook niet erg oud. De meer afgelegen clusters, die een meerdaagse trekking vereisen, moeten de mooiste zijn. Toch is het ook zeker de moeite waard om ook een eendaagse tocht naar het cluster genaamd Palmarito te maken, vooral vanwege het geweldige landschap waarvan je kunt genieten op de weg er naar toe en tijdens de wandeling.)

Toegang: Mijn tour kostte 1,500 pesos (67 EUR), dat was inclusief vervoer van en naar de dichtstbijzijnde grotere plaats San Ignacio. Gelukkig waren er 2 anderen in mijn B&B die ook meewilden, anders had ik 3,500 pesos moeten betalen. De toegang tot de rotskunst zelf (inbegrepen in de tourprijs) is maar 100 pesos.

Hoeveel tijd: We waren ongeveer een half uur bij de rotstekeningen. Maar met de rit heen en terug en de wandeling ben je zo het grootste deel van een dag kwijt.

Opvallend: Dit is één van de qua oppervlakte grootste culturele werelderfgoederen. Het strekt zich uit ten noorden van Mexico’s Highway #1 in Baja California Sur tussen San Ignacio en El Porvenir. Er zijn honderden kleine groepen rotstekeningen in dit afgelegen en moeilijk toegankelijke gebied. Voor een dagtocht heb je de keuze tussen Ratón en Palmarito. Als je zelfstandig gaat, moet je je vooraf melden bij het INAH-kantoor in San Ignacio om de toegangsprijs te betalen en zij laten dan de lokale beheerder weten dat je komt zodat hij je naar de plek van de rotskunst kan leiden. Meerdaagse trips die ook worden aangeboden gebruiken muilezels om naar de nog meer geïsoleerde grotschilderingen te trekken, waarvan wordt gezegd dat ze de beste zijn.

Ik kies Palmarito als locatie voor mijn bezoek. Omdat ik alleen een sedan-huurauto heb met een vrij lage bodem, speel ik op safe door een 4WD met gids / chauffeur in te huren om me daarheen te brengen. Ik ontmoet de chauffeur en de 2 Mexicaanse medereizigers in het gehucht Bonfil langs Highway #1, waar het onverharde pad landinwaarts naar de berggemeenschap van Santa Martha begint.

Het is 40 km rijden naar Santa Martha. De weg is meestal goed, maar er zijn enkele ruige stukken en je moet een paar droge rivierbeddingen door. In Santa Martha wonen zo’n 60 mensen, en er is zelfs een basisschool. De meeste mensen lijken te leven van de geitenhouderij en we mogen wat van hun heerlijke verse kaas proeven. Er is hier of onderweg geen gsm-ontvangst. Onze lokale gids staat al te wachten langs de kant van de weg en we nemen hem mee naar het startpunt van de wandeling.

Het wandelpad naar de rotsschuilplaats waar de schilderingen zijn, is het eerste uur redelijk vlak en gemakkelijk. Je wandelt tussen een grote verscheidenheid aan cactussen en geneeskrachtige planten, die samen met de vele bergen bijdragen aan het geweldige landschap van de Sierra de San Francisco.

De rots en sommige schilderingen zijn al vanaf het pad te zien: de grootsten beelden mensen af, het lijkt alsof ze zwaaien naar de voorbijgangers.

Het laatste half uur is er dan nog de klim naar de rotsschuilplaats – het pad heeft hier haarspeldbochten om de steilheid wat te verzachten. Het is niet al te moeilijk om naar boven te gaan, maar naar beneden is lastiger omdat er veel losse stenen zijn. Het is het beste om goede wandelschoenen te dragen en/of trekkingstokken te gebruiken.

De rots wordt beschermd door een hek, waarvan de lokale gids de sleutels heeft. Je kunt dan het houten uitkijkplatform oplopen dat direct onder de schilderijen is gebouwd. De rotswand is ongeveer 30 meter breed en bijna volledig bedekt met schilderingen in rood en zwart. Dieren die worden afgebeeld zijn onder meer een schildpad, een poema en een hert. Er is geen interpretatie ter plaatse (zoals een informatiebord) en de gids gaat ook niet veel verder dan het aanwijzen van de meer opmerkelijke schilderingen.

#775: Grotten van Yagul en Mitla

Wat is het?
De Prehistorische grotten van Yagul en Mitla vormen een cultuurlandschap dat de overgang laat zien van een samenleving van jager-verzamelaars naar landbouw. In één van de grotten is een vroeg bewijs voor de domesticatie van maïs gevonden in de vorm van deeltjes van maïskolven. Ook andere wilde planten zoals pompoen, kalebassen en bonen werden voor verbouw geschikt gemaakt.

Cijfer: 5 (Tsja, dit is nogal een ongelukkig en onterecht werelderfgoed. De prehistorische grotten zijn alleen te bezichtigen met een gids, tours vanuit Oaxaca kosten al snel 150 EUR. Niet dat er iets te zien valt: de resten van de planten zijn uiteraard al lang verdwenen. Ook is men er de afgelopen jaren achtergekomen dat de domesticatie van maïs al zo’n 1000 jaar eerder voorkwam in Mexico.)

Toegang: 85 pesos (3,80 EUR).

Hoeveel tijd: Anderhalf uur.

Opvallend: Om toch iets te bekijken te hebben, toog ik naar de ruïnes van Yagul. Deze zijn van veel latere datum, maar liggen ook binnen het werelderfgoedgebied. Yagul was een kleiner centrum in het gebied van de Zapoteken, dat haar hoogtepunt had tussen de 13de en 16de eeuw.

Met een Uber uit Oaxaca was ik er in zo’n drie kwartier. Het ligt tegenwoordig op een lekker rustige plek op het platteland, tussen de agavevelden die de aanvoer leveren voor de mezcal-fabrieken in de buurt. Er waren een paar andere bezoekers aanwezig, sommigen waren zelfs op de fiets gekomen!

Het complex heeft een goed bewaard gebleven veld voor het Meso-Amerikaanse balspel. Ook zijn er graftombes, helaas afgesloten. Wat er nog wel van te zien is zijn de specifiek voor deze regio getrapte geometrische motieven in de stenen boven de ingang.

Als je wat verder omhoog loopt, kom je bij een ommuurd gebouw dat gemaakt is van stenen met geel stucwerk. Dit is het “Paleis met de zes patio’s” – een soort labyrint, met verschillende woonverblijven waar de elite van de stad woonde. Sommige van de muren hebben ook nog hun oorspronkelijke rode verf behouden.

Ik zat een tijdje op het uitkijkpunt boven het labyrint, vandaar kun je mooi de andere bezoekers observeren die zich een weg proberen te banen door het gangenstelsel. Er waren 2 oudere Amerikaanse dames met hun chique gids driftig op zoek naar “de rode deur” die er ook ergens zou moeten zijn.

Voor de terugreis richting Oaxaca liep ik zo’n anderhalve kilometer naar “de grote weg”. Hier bij de kruising heb je nog zicht op de 5000 jaar oude rotstekeningen van Caballito Blanco, ook onderdeel van het werelderfgoed.

Bij de uitgang viel het nog niet mee om vervoer terug te vinden richting Oaxaca. Er zouden bussen en gedeelde taxi’s (collectivos) moeten zijn, maar iedereen raasde met grote snelheid voorbij. Ik liep vast een eindje richting de volgende plaats (Tlacolula), waar ik werd “gered” door een brommerriksja. Deze bracht me naar het busstation, waar ik plaats kon nemen in een overvolle bus.

#776: Tehuacán-Cuicatlán vallei

Wat is het?
De Tehuacán-Cuicatlán vallei is een archeologische vindplaats en een vanwege zijn plantensoorten beschermd natuurgebied. Waterbeheer en domesticatie van planten laten het ontstaan zien van de oudste beschavingen in Meso-Amerika. In dit droge gebied staat daarnaast een grote diversiteit aan soorten cactussen, waaronder zuilcactussen in hoge dichtheden.

Cijfer: 6,5 (Als ik er wat langer was gebleven, was de score wellicht hoger uitgevallen. Het is een groot gebied maar met een dagtocht raak je maar een heel klein deel. Het is ook niet zo ongerept als de natuurgebieden die ik de afgelopen weken in het noorden van Mexico gewend ben geraakt: hier is toch veel bebouwing. Het bos van zuilcactussen is echter een uniek gezicht.)

Toegang: De entree tot de botanische tuin kost 90 pesos (4 EUR). Het cactusbos kun je ook heel goed (gratis) zien vanaf de weg.

Hoeveel tijd: Ik was er een halve dag.

Opvallend: Vanaf mijn overnachtingsplaats Tehuacan raakte ik in een half uurtje met de bus bij de Botanische tuin Helia Bravo Hollis. In deze “tuin”, genoemd naar een Mexicaanse biologe, kun je het park in een notendop zien. Lopend over het pad naar de ingang ben je al omringd door die mooie hoge zuilcactussen.

Bij de ingang huur ik een gids om meer over de planten te weten te komen. Hij vertelt dat de tuin een paar maanden dicht is geweest vanwege Corona, maar dat ze die tijd goed gebruikt hebben door een nieuw wandelpad aan te leggen. Het hele complex ziet er trouwens bijzonder verzorgd uit.

Omdat er zoveel cactussen zijn, zijn er ook dode cactussen. Daaraan kun je beter zien hoe zo’n ranke zuilcactus, die wel 16 meter hoog kan worden, in elkaar steekt. Hij heeft een ruggegraat van hout, met daaromheen sponsachtig materiaal om water vast te houden.

Tijdens onze wandeling zien we ook veel andere soorten cactussen. Deze vallen van veraf minder op, omdat ze veel lager bij de grond staan. Sommige dragen ook bessen, die eetbaar zijn (die op de foto hieronder smaken een beetje waterig).

Naast cactussen zien we ook agave-planten met heel hoge stengels waar de bloemen uit komen. En de “olifantspoot”: deze plant die meer dan 4 meter hoog kan worden, bewaart het water in zijn dikke “voet”.

Het culturele deel van dit werelderfgoed is wat schimmig. Vast staat in ieder geval dat in deze streek al heel lang zout wordt gewonnen. Zo’n 2 kilometer van de botanische tuin is een zoutmijn te vinden die nog in gebruik is. Een taxichauffeur (nou ja, een jongen met een auto) die bij de gidsen van de tuin rondhangt, wil me wel even brengen. Helaas is er nu niemand aan het werk.

In het plaatsje Zapotitlan, waar deze locatie van het werelderfgoed onder valt, hebben ze nog iets extra’s bedacht om de toeristen vast te houden. Minstens twee restaurants serveren er authentieke regionale gerechten. De ingrediënten die ze gebruiken zijn onder andere insecten zoals kakkerlakken, en mieren. Of plantaardiger, cactusbloemen en palmharten. Ik ging voor een bord “gemengde bloemen”.

#777: Tlacotalpan

Wat is het?
Tlacotalpan is een voormalige Spaans-koloniale rivierhaven vlakbij de Golfkust van Mexico. Het stadje heeft een uitzonderlijk goed bewaard stratenpatroon en gebouwen uit zijn 19^de eeuwse bloeiperiode. Er is een mix aan Spaanse en Caribische tradities te zien, met kleurig geverfde huizen, portieken, brede trottoirs en stroken groen.

Cijfer: 5,5 (Het meest bijzondere is dat de bebouwing één coherent geheel is gebleven, en dat de mensen hun huizen in verschillende felle kleuren blijven schilderen.)

Toegang: Ik ben in één klein museum naar binnen geweest, voor 25 pesos (0,60 EUR)

Hoeveel tijd: Ik was er een halve dag en een nacht. Maar 1 à 2 uur, plus tijd voor lunch of diner met vis en zeevruchten op een terras aan de rivier, is wel genoeg.

Opvallend: Tlacotalpan is meestal een slaperig plaatsje, en toen ik er was (op 10 februari) waren ze op hun gemak aan het opruimen van het jaarlijkse Calendaria-festival dat van 2 tot 9 februari duurt. Dan worden er hier zelfs stieren door de straten gejaagd.

Ik dwaalde gewoon maar wat door de straten, dat is het enige dat je hier kunt doen. Het vele groen valt hier ook op, alle pleinen zijn ook parkjes. Van de voormalige rivierhaven is niets meer terug te zien, de rivier ligt er stilletjes bij.

Na grote branden in de 18de eeuw, hebben de autoriteiten bepaald dat de straten aan een bepaald patroon moeten voldoen om zo de risico’s te beperken. De daken zijn dus van steen, en er is steeds een dubbel trottoir (één in het portiek en één daarbuiten) en een strook groen om de huizen verder van elkaar te laten staan.

Er zijn een paar kleine musea waar je een 19de eeuws huis van een bekende inwoner van Tlacotalpan kunt bekijken. Ik liep naar binnen in dat van de schilder Salvador Ferrando. Ik kreeg er een rondleiding en zag vooral meubilair dat de man uit Europa had meegenomen. Typisch voor een huis als dit is wel de binnentuin.

#782: El Tajin

Wat is het?
El Tajin is de archeologische vindplaats van een Precolumbiaanse stad die zijn bloeiperiode had tussen 800 en 1200. Na de val van Teotihuacan werd El Tajin het belangrijkste centrum in de regio; de handel en productie van onder andere cacao brachten welvaart. Het is onduidelijk welke beschaving de stad, die ligt aan de Golfkust van Mexico, gesticht heeft. Hoewel pas laat “herontdekt” (1785) is het één van de grondigst opgegraven steden in Mexico van voor de komst van de Spanjaarden.

Cijfer: 6,5 (Het heeft een heel typische bouwstijl, dat is het meest aantrekkelijke van deze site. Ik geef het een halve punt aftrek omdat niet alles open was en er geen informatieborden zijn met uitleg waar je naar staat te kijken.)

Toegang: 85 pesos (3,80 EUR)

Hoeveel tijd: Een uurtje met de huidige beperkte openstelling.

Opvallend: Vanaf mijn hotel in Poza Rica laat ik me door een taxi naar El Tajin brengen: het is maar 18 kilometer en het duurt een half uurtje. El Tajin is pas sinds half februari weer open, na bijna 2 jaar gesloten te zijn geweest vanwege orkaanschade en het Covid-proof maken van de opgravingen. Er worden maar 500 bezoekers per dag toegelaten, maar dat weerhoudt de souvenirverkopers er niet van om al hun kramen uit te pakken. Ze zijn misschien ook wel met 100.

Ik ben er iets na het openingsuur van 10 uur, en er zijn al zo’n 50 andere bezoekers. Vóór Corona was het heel populair en kwamen er meer dan 300.000 gasten per jaar. Op het terrein is nu een route uitgezet waar je mag lopen – niet alles is open. Van de drie onderdelen waar het uit bestaat zijn Tajin Chico en de Groep van Pilaren niet toegankelijk. Ook het kleine museum is gesloten. Het Tajin Complex, dat wel te bezichtigen is, is wel het meest monumentale.

Met uitzondering van een paar “gewone” piramides aan het begin van het terrein, vallen vooral de gebouwen op met de voor El Tajin typische nissen. Ze zijn gemaakt van gestapelde platte natuurstenen. Waarom de nissen gebouwd zijn is een beetje een raadsel, ze waren waarschijnlijk niet gevuld met beelden of zo. Mogelijk verbeelden ze grotten en de toegang naar de onderwereld.

De inwoners van El Tajin waren gek op het Mesoamerikaanse balspel. Niet minder dan 20 velden zijn hier opgegraven, in een stad die zo’n 15.000-20.000 inwoners had. Op de hoek van één van deze velden is een fries te zien waarop een balspelspeler op het punt staat onthoofd te worden.

Sommige van de ruïnes hebben nog resten van hun oorspronkelijke rode kleur. Ook is er eentje met lichtblauwe verfresten.

Als je hier rondloopt voelt het echt als een stad, het is dichtbebouwd en er zijn straten tussen alle balspelvelden door. Dat wat is overgebleven is het administratieve en ceremoniële centrum van de stad; de gewone mensen woonden op de heuvels in de omgeving. De twee mooiste gebouwen staan naast elkaar aan het eind van het terrein – het statige Gebouw #5 en de Piramide van de Nissen. De laatste heeft niet minder dan 365 nissen. Hij ziet er een beetje instabiel uit, alsof een flinke orkaan hem zou blazen. Maar dat imperfecte heeft wel iets.

Terugblik Mexico 2022

Dit was mijn derde bezoek aan Mexico ooit, en dit keer spendeerde ik er maar liefst 6 weken. Ik heb nu “alles” gezien – nou ja, alle uithoeken van het land en 33 van de 34 werelderfgoederen. Nog niet eens alle deelstaten. Er zijn fantastische dingen te zien en het is een bijzonder prettig land om in rond te reizen.

Hoogtepunten van deze reis:

• Baja California! Supermooi landschap in de omgeving van Loreto en San Ignacio. Met de Golf van Californië, El Vizcaino walvisreservaat en de Sierra de San Francisco.
• Kamperen in de woestijn van El Pinacate.
• De vele dagen in Mexico-Stad. Er is hier zoveel te zien, zoals unieke musea, Teotihuacan, Xochimilco.

Vervoer

Internationale vluchten
Ik vloog heen en weer naar Mexico-Stad met KLM. De vlucht duurt 10,5 uur op de heenreis en een uurtje minder op de terugreis. Voor het eerst sinds jaren weer in de Economy Class – het eten is er in die tijd niet beter op geworden. Gelukkig zat er op beide vluchten niemand naast me, dat maakte het goed te doen.

Bus
Het bustransport tussen alle kleinere en grotere steden is uitstekend in Mexico, dus in de bus bracht ik ook het grootste deel van mijn tijd ‘on the road’ door. Meestal hoef je niet van tevoren te reserveren. Voor de langere afstanden lopen de kosten aardig op, een vlucht kan dan zelfs goedkoper zijn.

Binnenlandse vluchten
De afstanden in Mexico zijn zo groot, dat je niet om de binnenlandse vluchten heen kunt. Van Mexico-Stad naar Chihuahua is het bijvoorbeeld 1500 kilometer. Ik vloog met de drie grootste Mexicaanse maatschappijen (Aeromexico, Volaris en Vivaerobus). Ze gedragen zich alledrie als prijsvechters en willen je extra laten betalen voor alles (stoel, bagage). Maar als je overal “Nee” tegen zegt, dan ben je goedkoop uit. Mijn vlucht van Chetumal naar Mexico-Stad bijvoorbeeld kostte maar 17 US dollar.

Uber
In de grote steden werkt Uber ook heel goed, inclusief van en naar een vliegveld. Ik betaalde steeds elektronisch (via PayPal).

Huurauto
Al maanden van tevoren had ik bij Alamo een huurauto geboekt voor een week in Baja California. Prijzig (70 EUR per dag) maar zonder gezeur. In Baja California is het gemakkelijk rijden, er is weinig verkeer buiten de steden, de wegen zijn goed en er zijn volop benzinestations en supermarkten.

Hotels

Mexico-Stad: Courtyard by Marriott Mexico City Airport
Dit hotel zit aan het vliegveld vast, op de eerste verdieping boven Puerta 8 en naast het langeafstands busstation. Inchecken is een heel proces hier. De kamer is mooi en ruim, maar de lucht is nogal droog en heet en er kan geen raam open.

Kosten: 102 EUR per nacht

Nuevo Casas Grandes: Pueblo del Soul B&B Paquime
Het ligt pal naast het werelderfgoed Paquimé. Ze waren zo vriendelijk me op te halen vanaf de bushalte in Nuevos Casas Grandes, 7 kilometer verderop. Het is er heel schoon, en alles werkt. Ik had een kamer met terrasje. Ontbijt extra te betalen, maar hebben ze wel in het kleine restaurant dat erbij hoort.

Kosten: 44 EUR per nacht exclusief ontbijt

Chihuahua: Doroteo Hotel Boutique
Dit ligt op een mooie locatie in de chiquere buurt van de binnenstad, vlakbij de Quinta Gameros (hét mooiste gebouw van Chihuahua). Beetje duister en niet zo gezellig, maar alles werkt.

Kosten: 35 EUR per nacht inclusief ontbijt

Mexico-Stad: One Ciudad de Mexico Alameda
Naar dit hotel keerde ik maar liefst 3x terug tijdens deze reis. Het is een “No frills”-hotel, een beetje zoals een Ibis hotel (misschien nog Spartaanser). Fantastische locatie, heel behoorlijk ontbijt, hete douche, goede wifi. Streetfood voor de deur.

Kosten: 42-50 EUR per nacht inclusief ontbijt (prijs verschilde per datum, heb er 3x verbleven)

Jalpan: Hotel Mision
Dit hotel ligt voor de missiekerk en naast het museum. Traditionele stijl. Heeft zwembad en tuin, waar je goed kunt relaxen.

Kosten: 51 EUR per nacht inclusief ontbijt

Zacatecas: Casa Torres
Het ligt in het centrum, bij de kathedraal. Moeizaam internet. Goed continentaal ontbijt. Rustig maar onpersoonlijk. ’s Nachts hoor je de trein door de stad denderen, maar dat zul je overal in de stad wel horen.

Kosten: 45 EUR inclusief ontbijt

Guadalajara: Olga Querido B&B
Dit is meer een hostel. Het wordt gerund door een kletsgrage dame. Goede wifi. Het ligt net buiten het echte centrum.

Kosten: 22 EUR inclusief ontbijt

Hermosillo: Hotel Ibis
Een Ibis-hotelkamer zoals overal ter wereld. Weinig waterdruk waardoor douchen moeizaam gaat. Verder heel rommelig bij het inchecken, verkeerde bedragen afgeboekt (maar wel weer keurig hersteld door Booking.com).

Kosten: 33 EUR per nacht exclusief ontbijt

Sonora woestijn: Tent
Kamperen met een goede tent, slaapzak en luchtbed is goed te doen. Ze werden allemaal geleverd door de organisatie met wie ik de 2-daagse tour door El Pinacate deed. Het kampeerterrein heeft geen voorzieningen.

Kosten: inbegrepen in mijn tour

Guadalajara: Real de Castilla
Pal in centrum. mooi oud gebouw, soort kloostercel. Kamer zonder raam. Zeer snelle wifi. Geen ontbijt. Ook hier weinig waterdruk in de douche.

Kosten: 31 EUR per nacht exclusief ontbijt

Loreto: Hotel Angra
Eén van mijn favoriete hotels van deze reis, ik was er 2x. Het is een motel, waar je de auto voor de deur kunt parkeren. Erg ruime en lichte kamer. Vriendelijke receptie. Tien minuutjes lopen naar het centrum en de zee.

Kosten: 58 EUR per nacht exclusief ontbijt

San Ignacio: Ignacio Springs
Ik verbleef in een yurt op een mooi terrein, met een eigen zitje voor de deur. Wifi haalde de badkamer en terras, maar net niet de slaapkamer. Lekkere plek met hangmatten aan de rivier hoort erbij. Er hangt door de Amerikaanse eigenaren een beetje aparte sfeer (ze stimuleren het samen eten etc). Ze waren wel zo vriendelijk 2 tours voor mij te regelen, én ik kreeg kaas bij het ontbijt nadat ze hadden gehoord dat ik uit Gouda kom.

Kosten: 87 EUR per nacht inclusief ontbijt

Oaxaca: Comala B&B
Gehorig (binnen en buiten). Beetje wannabe, wifi deed het af en toe niet. Goed ontbijt, keuze van kaart (ook muesli en fruit en zo). Netflix op TV met Engelstalige ondertitels.

Kosten: 48 EUR per nacht inclusief ontbijt

Tehuacan: Hotel CR Tehuacan
Middenin het centrum, dichtbij ADO busstation. Gericht op binnenlandse zakenreizigers. Netjes, vriendelijk en goedkoop. Uploadsnelheid wifi niet zo goed. Geen ontbijt.

Kosten: 25 EUR per nacht exclusief ontbijt

Tlacotalpan: Hotel Dona Juana
Vriendelijk klein hotel in traditioneel, kleurig geverfd huis in de binnenstad. Alles werkt (heet water, wifi). Geen ontbijt.

Kosten: 26 EUR per nacht exclusief ontbijt

Chetumal: Hotel & Suites Arges
Saai hotel, met een geheel witte kamer, in één van de uitgestorven straten van Chetumal. Ontbijt niet inclusief maar ze hebben wel een goed restaurant waar je ’s ochtends tegen betaling iets van de kaart kunt bestellen.

Kosten: 29 EUR per nacht exclusief ontbijt

Poza Rica: Hotel du Parc
Beetje smoezelig hotel aan een drukke weg in het centrum. Poza Rica is ook al niet zo’n vrolijke stad. Met ontbijt (cornflakes, toast). Koude douche.

Kosten: 25 EUR per nacht inclusief ontbijt

Eten

Ontbijt
Ik probeer de eieren ’s ochtends altijd zo veel mogelijk te vermijden, maar dat valt niet mee in Mexico. Eigenlijk kennen ze geen ontbijt zonder ei. Gelukkig kon ik regelmatig toch nog wel toast met aardbeienjam krijgen en/of een fruitsalade. Maar het ontbijt was zeker niet mijn favoriete eetmoment van de dag in Mexico.

Lunch en diner
Meestal at ik ’s middags warm en nam ’s avonds iets uit een supermarkt mee. De regionale variatie aan gerechten is één van de sterkste punten van Mexico als vakantieland. In een restaurantje in Otumba maakte ik kennis met de rode pozole: een rijk gevulde soep met kip en gedroogde maiskorrels, en schaaltjes met van alles dat je er bij in kunt gooien.

Ik at veel tacos & gringas Al Pastor. En aan de kust zijn garnalen het populairst, zoals deze Camarones al la Veracruzana.

Kosten

Mexico is qua faciliteiten op veel gebieden een eerste-wereldland, maar toch niet zo duur. Ik gaf er dit keer 113 EUR per dag uit, dat is bijna 20 EUR minder dan in 2014 toen ik het meeste deed per huurauto. Met bijna 37 EUR per dag blijft vervoer een belangrijke kostenpost als je zo kriskras door het land reist als ik deed.

Post	Kosten per dag
Hotels	47 EUR
Vervoer	37 EUR
Eten	15 EUR
Entrees en tours	12 EUR
Overig (Sim-kaart, covid test etc)	2 EUR