1. Namen
2. De Grot van de Mens van Spy

Namen

Na een paar drukke werkweken voel ik dat het tijd wordt voor even een dag helemaal iets anders. Ik zie dat de weersvooruitzichten het best zijn voor vrijdag en neem die dag vrij. Ik heb meer impact nodig dan een wandeling in een Nederlands nationaal park, dus kijk ik verder. Mijn oog valt op de Waalse hoofdstad Namen. In die stad en in de omgeving liggen nog twee potentieel nieuwe werelderfgoederen waar ik nog niet geweest ben. Dus zo geraak ik vrijdagochtend op een lange rit naar het zuiden. Er staat zowaar een vertrouwde file op de ring rond Antwerpen, het is misschien wel 10 maanden geleden dat ik er nog in eentje heb gestaan.

In Namen zelf parkeer ik in een garage in het centrum. Eenmaal bovengronds bij de Beurs zie ik meteen de beeldenset die de cultuur van de stad Namen weergeeft: rustig aan. Twee slakken bepalen het tempo van de mannen.

Achter de Beurs ligt het Belfort van Namen. Tegenwoordig is de stad zo dicht bebouwd en zijn er veel hogere gebouwen dat hij een beetje in het niet valt. De wachttoren stamt uit de 14de eeuw. Hij is samen met 55 soortgenoten in België en Noord-Frankrijk onderdeel van één werelderfgoed. Sinds 2001 heb ik er daarvan al een groot aantal gezien, o.a. in Lier, Leuven, Amiens en Gent. Deze in Namen is de enige met een ronde vorm.

Het toekomstig werelderfgoed van Namen is de Citadel. Samen met die in Luik, Huy en Dinant staat deze op de nominatie als de “Citadellen aan de Maas”. De Maas was in vroeger tijden een belangrijke natuurlijke grens en bood strategische punten ter verdediging. Vanaf de 16de eeuw is er hier in Namen aan de verdedigingswerken gebouwd, onder andere in de 17de eeuw onder leiding van de bekende militaire architect Vauban en later door de Nederlanders.

Vanaf het stadscentrum kom je via één van de bruggen over de Sambre aan de voet van de enorme citadel.

Het grootste gedeelte is vrij toegankelijk en nodigt uit voor een stevige wandeling. Als ik een foto doorstuur naar mijn werelderfgoedvrienden reageert er meteen eentje met “Aan de hoogte van de heuvel te zien zit je niet in Nederland”. Ja, het zijn de Ardennen he. Er is ook een stelsel van onderaardse gangen maar dat is nu gesloten.

Helemaal op de punt van de Citadel stuit ik op een gigantisch standbeeld. Het is Searching for Utopia van de Belgische kunstenaar Jan Fabre. Het 5 meter lange beeld, een bronzen schildpad, heeft hier zijn permanente rustplaats gevonden na te zijn versleept van tentoonstelling naar tentoonstelling.

De hoogste punten van de Citadel geven ook prachtige uitzichten op de binnenstad van Namen op de andere oever. Met z’n 110.000 inwoners is het niet erg groot. Tot aan de jaren ’70 van de twintigste eeuw was het een gewoon provinciestadje. Daarna werd het de hoofdstad van het Waalse gewest en kreeg het een regeringsfunctie met de bijbehorende publieke gebouwen.

Als je door de nauwe straten van het centrum loopt valt vooral de mix aan bouwstijlen op. Soms middeleeuws, soms barok, maar veel ook uit de 19de en 20ste eeuw. In de buurt van het station zijn bijvoorbeeld een paar gebouwen in Art Deco-stijl te vinden. Het mooiste voorbeeld is de Cameo-bioscoop met een strakke voorgevel.

De stijl die het meest zijn stempel op Namen heeft gezet is de Art Nouveau. De beste voorbeelden daarvan zijn te vinden in de wijk Jambes: deze ligt tegenover de citadel op de andere oever van de Maas. Weer een stuk lopen dus, maar gelukkig is het zoals voorspeld stralend weer. Ik beperk me tot de rue Tillieux en de waterkant, maar ook dieper in de wijk zijn er nog veel gebouwen in Art Nouveau-stijl.

Terug in het stadscentrum is het tijd voor lunch, voordat ik aan mijn middagprogramma buiten de stad begin. Veel van de cafés en restaurants zijn open voor afhaalmaaltijden. Ik ga voor een zelf samengestelde poké-bowl met zalm en eet die op een bankje in de zon op het Beursplein op.

De Grot van de Mens van Spy

Zo’n 20 minuten rijden buiten Namen liggen “de grotten van de Mens van Spy”. Dit is de archeologische vindplaats van Neanderthal skeletten en met hun leefwijze verbonden fossiele resten. Ze staan sinds 2 jaar op België’s Voorlopige Lijst voor het Werelderfgoed.

De nominatie bestaat uit vier locaties: de grotten van Schmerling, Scladina, Goyet en Spy. Ze liggen binnen een cirkel van 50 km rond de stad Namen. Scladina kan op bepaalde zondagen bezocht worden met een rondleiding, Schmerling en Spy vereisen een tocht te voet en Goyet lijkt voor onbepaalde tijd gesloten te zijn. De overblijfselen van de Neanderthaler en bijbehorende fossielen zijn natuurlijk al lang geleden weggevoerd naar musea en universiteiten, maar deze plekken gaan vooral over hun levensstijl en de ontwikkeling van paleoantropologie als wetenschap.

Museum L’Espace de l’Homme de Spy

Voor de grotten van Spy ga ik eerst naar het museum over de vondsten in het nabijgelegen dorp. Ik ben de enige bezoeker, ik heb een dag van tevoren gemakkelijk een tijdsslot bevestigd via e-mail. De tentoonstelling is in het Frans maar ik krijg bij de entree een map mee met de teksten in het Nederlands. Die teksten heb je wel nodig, want de tentoonstelling bestaat grotendeels uit informatiepanelen. Spy heeft ons drie Neanderthalers opgeleverd: een man, een vrouw en een klein kind. Hun botten (ontdekt in 1886) lagen allemaal door elkaar en het heeft tot 2010 geduurd om te bevestigen dat het drie individuen waren. De vrouw had littekens rond haar tanden, wat erop lijkt te wijzen dat ze veel tandenstokers gebruikte!

Helaas zijn er weinig vondsten te zien – alleen enkele stenen werktuigen. Er zijn ook kopieën van de botten van de Neanderthalers genaamd Spy I & II en een artistieke impressie van hoe de Neanderthaler eruit zou hebben gezien. Ze krijgen hier vast veel schoolgroepen over de vloer. Het meest interessante deel van het museum vind ik de video van 12 minuten aan het einde van de rondgang, die een goed totaalbeeld geeft van het belang van de vondsten bij Spy.

Daarna rijd ik een paar kilometer verder naar de parkeerplaats voor de grot zelf. Het staat aangegeven vanaf de hoofdweg, hoewel de geasfalteerde weg er naar toe vol gaten zit. Op de parkeerplaats staan nog twee andere auto’s. De Grot van Spy is vanaf de parkeerplaats te voet te bereiken via een zijpad van een fitnessparcours, het is in totaal ongeveer 25 minuten lopen. Het fitnessparcours is al erg modderig, ik wijk meestal uit naar de met een dikke laag bladeren bedekte bosgrond. De eigenaren van de auto’s blijken wandelaars met hond(en).

Na een kilometer of zo staat er een pijltje links het fitnessparcours af, richting de grot. Een aantal haarspeldbochten brengt je naar beneden naar de grot die net boven de rivier de Orneau ligt. Hier wordt het geglibber nog een stuk lastiger: behalve glad is het hier ook nog eens steil. Op een gegeven moment is het zo erg dat ik twijfel of ik wel verder moet gaan. Ik kijk even op mijn telefoon hoe ver ik nog moet. Ik blijk 84 meter van de ingang te staan, dus ik houd nog even vol. Op het steilste stuk neem ik op mijn achterwerk een kortere weg naar beneden door het bos.

De grot zelf is volledig toegankelijk en er lijkt geen beveiliging aanwezig te zijn. Het enige teken dat verraadt dat dit geen normale grot is, is de gedenksteen uit 1928 die aan de voorkant is bevestigd. Ik loop de grote ‘hal’ binnen en twee zijkamers die perfecte schuilplaatsen lijken. In het museum leerde ik dat de Neanderthalers niet in grotten leefde – ze hadden kampen, maar de meeste daarvan (behalve 1 in Duitsland) hebben de tand des tijds niet doorstaan. Opgravingen hier in Spy hebben botten van dieren (inclusief die van mammoeten) en stenen werktuigen naar voren gebracht in dezelfde stratigrafische laag als de skeletten van de Neanderthalers.

De waarde van de Neanderthaler fossielen in Wallonië ligt vooral in de rol die ze speelden in het onderzoek naar de geschiedenis van de kennis over de Neanderthalers. Samen met die in de Duitse Neandervallei overtuigden ze wetenschappers eind 19e eeuw ervan dat dit de overblijfselen waren van een menselijke voorouder. De eerste overblijfselen van de Neanderthaler werden in 1829 ontdekt door Philippe-Charles Schmerling in de Waalse Grotten van Engis, maar hij dacht dat het een oude schedel was van een anatomisch moderne mens.