1. Aken
2. Keulen

Aken

Het wordt hoog tijd weer eens buiten de grenzen te gaan kijken. Aken, net over de Nederlandse grens, is een mooi punt voor een herstart. Mijn eerste bezoek aan de Dom van Aken was in 2001, echt aan het begin van mijn reis langs het werelderfgoed. De Dom was het 74ste werelderfgoed dat ik ooit bezocht. Ik had toen alleen nog maar een standaard, compact digitaal cameraatje dat voor huidige begrippen vreselijke foto’s maakte. Dus aan het begin van dit lange Pinksterweekend besluit ik weer naar Aken te rijden om mijn geheugen op te frissen en betere foto’s te maken.

Als voorbereiding op mijn bezoek aan Duitsland heb ik een setje wegwerp-mondmaskers ingeslagen bij de Hema – het gebruik is verplicht in openbare gebouwen. En ik pak wat contante euro’s mee uit een voorraadje dat ik eigenlijk voor de reis naar de Centraal Afrikaanse Republiek had aangelegd. Hoewel de crisis kennelijk heeft geleid tot meer kaartbetalingen, is Duitsland nog steeds veel meer gericht op contant geld dan Nederland. Positief is dan weer dat het niet nodig is om vooraf tijdssloten te reserveren in de musea van Aken of in de kathedraal – wat in Nederland weer gebruikelijker is om de zaken onder controle te houden.

De grensovergang verloopt als vanouds (geen controles) en zo bevind ik me al snel in de gezellige binnenstad van Aken. Ik begin mijn herbezoek aan het werelderfgoed in de Schatkamer van de Dom. Om 10 uur ben ik de eerste bezoeker van de dag en heb ik het museum voor mezelf. Deze Schatkamer haalde in maart de krantenkoppen toen het de tentoonstelling van het Corona Leopardus-heiligdom aankondigde. Het bevat de stoffelijke resten van de vroege christelijke martelaren Corona en Leopardus. Corona was een legendarische figuur, wiens relikwieën rond het jaar 1000 naar Aken werden gebracht. Ze is de patrones van geldzaken en er is gesuggereerd om tot haar te bidden tijdens de Corona-pandemie ter ondersteuning van de wereldeconomie. Hoe dan ook, de schrijn zelf is een juweeltje:

Zowel de Schatkamer als het interieur van de aangrenzende kathedraal zijn echte verzamelplaatsen van religieuze relikwieën. Die relikwieën zijn de fysieke overblijfselen van een heilige plaats of heilige persoon, of voorwerpen waarmee ze contact hebben gehad. In de middeleeuwen was het goed om zoveel mogelijk interessante relikwieën te verzamelen, omdat het pelgrims naar je kathedraal zou trekken (wat prestige zou toevoegen en de lokale economie zou stimuleren). De beste relikwieën zijn natuurlijk die met Jezus en Maria; Aken heeft 4 top-relikwieën: de doeken en de lendendoek van Jezus, de jurk van Maria en de onthoofding van Johannes de Doper. In de Schatkamer kun je van dichtbij onder andere deze 14^de eeuwse reliekhouders zien met daarin naar verluidt stukjes van de gordel van Christus.

Na het bezoek aan de Schatkamer loop ik eerst een rondje om de Dom. Je loopt dan door de winkelstraten en over de pleinen van Aken, die al gezellig druk zijn. De Dom zelf is pas vanaf 11 uur open voor toeristen, dus ik neem de kans waar om even op een terras te gaan zitten. Zelf je drankje afhalen aan de balie, cash betalen en je naam inschrijven op een lijst zodat je te traceren bent als er zich een besmet iemand in je omgeving is geweest. Ben benieuwd hoe lang ze dat laatste nog volhouden in Duitsland, het gaat nu al halfhartig.

De Dom van Aken wordt beschouwd als één van de hoogtepunten in de westerse kunst en architectuur, maar z’n entree is bescheiden. Er zijn hier wat meer toeristen op de been: zo’n 30 tot 40 Nederlanders, Duitsers en Aziaten.

Het hart van de Dom is nog steeds de centrale achthoek die rond 800 werd gebouwd in opdracht van Karel de Grote. Om de afstand tussen de kerkgangers te bewaren zijn de banken er nu als coronamaatregel vervangen door enkele stoelen. Ook is de trap naar de bovenste galerijen gesloten voor bezoekers. Al het andere is er zoals je het verwacht: de enorme 12^de eeuwse kroonluchter, de Romeinse zuilen (naar Aken versleept), de 19^de eeuwse mozaïeken aan het plafond. Mooi is ook de Ambon van Hendrik II (een soort preekstoel).

De Dom van Aken is geen gemakkelijke plek om goed te fotograferen. De buitenkant is een mengelmoes van verschillende stijlen, de originele romaanse kern (wat het meest interessante deel is) is volledig omsloten door gotische en zelfs latere toevoegingen. Het beste uitzicht heb je vanaf het stadhuis. De echte schatten in de kathedraal, zoals het heiligdom van Karel de Grote of het reliekschrijn van Maria, bevinden zich diep in het koor. Dat gebied is niet toegankelijk en het goud van die heiligdommen weerspiegelt zich in de glazen kistjes waarin ze zijn opgesloten. Desalniettemin ademt de Dom van Aken gewoon middeleeuwse geschiedenis en zelfs in de 21ste eeuw is het een zeer aangename plek om te bezoeken.

Het is inmiddels 12 uur geweest en ik schuif aan op het terras van een Thais restaurant. Ook een pluspunt van Duitsland: de goedkope lunchmenu’s. Voorgerecht, hoofdgerecht en wat te drinken voor 13,50 EUR.

Na de lunch ga ik naar het Ludwig Forum, een kunstmuseum dat iets buiten het centrum van Aken ligt. Het is een half uur lopen, maar dat is lekker met dit mooie weer. Het museum is gehuisvest in een voormalige paraplufabriek, op zich al een staaltje kunst omdat het is gebouwd in de Internationale Stijl van begin vorige eeuw. Ook hier blijk ik de enige bezoeker. Wel is er weer een ‘typisch Duits’ moment bij de kassa: mijn kleine rugzak moet ik in een kluisje doen, dat alleen opengaat met een 1 EUR munt. De kassière voorziet al meteen dat ik die munt niet zal hebben en wisselt wat geld voor mij uit de kassa.

Het Ludwig Forum is gesticht door de Akense kunstverzamelaars Irene en Peter Ludwig. De collectie bestaat vooral uit werk dat in hun eigen bezit was (nu, na hun dood, is het in handen van een stichting). Ze richtten zich vooral op Amerikaanse moderne kunst vanaf de jaren zestig. Dat werk past uitstekend binnen de hoge, ruime voormalige fabriekshal. Het zijn vooral grote schilderijen, beelden en installaties.

Op het moment is er een tentoonstelling te bekijken van werken van vrouwelijke kunstenaars uit de periode rond 1970. Dit kleurrijke werk heet 4 Berliner Jahreszeiten (1980) en is van de hand van de Amerikaanse Dorothy Iannone.

Ik loop twee rondes door het grote complex: een keer om alles te bekijken en nog een keer langs wat ik de hoogtepunten vind. Het blijft rustig op de fabrieksvloer, er komt nog één stelletje me gezelschap houden. Het personeel staat met elkaar te kletsen of buiten een sigaretje te roken. Uit de vaste collectie is dit Mori Woods (1987) van de Japanse beeldhouwer Shigeo Toya.

Halverwege de middag loop ik terug naar het centrum. Op het marktplein voor het historische stadhuis zitten de terrassen inmiddels vol. Voor mij is het weer tijd de 2,5 uur durende terugreis te beginnen.

Keulen

Naast Aken, waar ik 2 weken geleden was, is Keulen een andere gemakkelijke Duitse dagtocht vanuit Nederland. Het is vanaf mijn huis 2 uur en 3 kwartier rijden.

De Dom

De Dom van Keulen is hét herkenningspunt van de stad en een werelderfgoed sinds 1996. Ik had mijn werelderfgoedvinkje er al gehaald in februari 2000. Destijds was ik niet zo onder de indruk van dit grote grijze gebouw. Dit keer stond ik om 10 uur voor de deur om het bouwwerk van binnen te bekijken. Het was er nog rustig.

Bronzen deurklopper op één van de grote deuren van de Dom

Tot 10 uur is de kathedraal alleen voor de mis geopend. Daarna mogen de toeristen naar binnen. Vanwege de post-Coronamaatregelen was de toren nog gesloten. Ook mocht je maar door een beperkt deel van de kathedraal lopen. Het smalle, zeer hoge interieur moet het hebben van de vele glas-in-lood ramen die mooi uitkomen als het zonlicht er doorheen valt. De zon schijnt echter niet zoveel in Keulen.

Na een kwartiertje stond ik weer buiten en besloot ik een volle ronde om het gebouw te lopen. Zoals het een gotisch bouwwerk betaamt zijn er veel tierlantijnen, zoals stenen waterspuwers.

Het is opmerkelijk hoe dicht moderne gebouwen tegen de kathedraal aan zijn gebouwd. Er is een ondergrondse parkeergarage en de lelijke blokkendoos die het Romeins-Germaans museum huisvest met niet veel meer dan één Romeins mozaïek. Er is het Ludwig Museum – iets smaakvoller van stijl maar ook heel dicht bij de kathedraal. De ergste moderne buur is echter het treinstation, dat bijdraagt ​​aan de vervuiling van de gevels van de kathedraal en de algemene ongure sfeer van het gebied. Er zijn veel zwervers en dronken mensen op de been.

De kathedraal is daarom het best te genieten van een afstand. Daarvoor liep ik over de Hohenzollernbrug, een spoorbrug over de Rijn. Vanaf de andere oever kun je zowel de twee torens (pas gecompleteerd in de 19de eeuw) als het middeleeuwse oostelijke deel zien.

Wandeltour door de stad

Om mijn bezoek aan Keulen meer te laten zijn dan wat foto’s maken van de kathedraal had ik gisteravond een plekje geboekt bij Freewalk Cologne. Normaal gaan ze twee keer per dag met groepen de stad rond, nu in de prille post-Coronatijd is dat alleen om 12.11 uur. Ze hebben wel een Engelstalige en een Duitstalige groep, elk 15 man groot. Mijn Engelstalige groep was een bont gezelschap met veel Latijns-Amerikanen plus een stel uit Wit-Rusland en een stel uit Oezbekistan. Allen waren aan het werk of de studie in Duitsland.

We verzamelden bij één van de vier middeleeuwse stadspoorten die Keulen nog rijk is: de Eigelsteintorburg.

Onze gids was een Spanjaard van Peruaanse komaf, die al 3 jaar in Keulen woont. Hij bracht het verhaal vol enthousiasme. Ik heb al veel van dit soort “gratis” stadswandelingen gedaan, sommigen focussen meer op het wandelen en anderen meer op de informatie. Deze door Keulen viel duidelijk in de laatste categorie: de tour van 2,5 uur bracht ons niet verder dan een paar kilometer. De verhalen waren soms wat te lang, maar toch al met al was het wel interessant.

Eén van de eerste stops was bij dit rode pand: het is een van de weinige oude gebouwen die de bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog doorstaan heeft.

Zelfs de gids stak het niet onder stoelen of banken: Keulen is een vrij lelijke stad. Het is na de oorlog in hoog tempo en met weinig oog voor schoonheid opnieuw opgebouwd. Onderstaande muurschildering is een aanklacht tegen de vele geplande nieuwe hoogbouw die de binnenstad nog grauwer maakt.

Keulen is ook een stad van immigranten. Al vanaf de jaren 50 trokken hier Turken, Italianen en Polen naar toe om de stad na de wederopbouw weer te bevolken. Nog steeds is het een erg multiculturele stad.

Als we stoppen om een drankje te halen (Keuls bier voor de meesten) doen we dat dan ook bij de Istanbul kiosk. Winkeltjes zoals deze zijn altijd geopend. Met 1,10 EUR voor een flesje bier is het niet gek dat er hier in Keulen zoveel dronken lieden rondlopen op straat.

De meest aparte locatie waar de tour langskomt is een parkeergarage – de moderne parkeergarage onder de Dom welteverstaan. Mijn auto had ik vanochtend geparkeerd in de ampido Parkplatz Kölner Dom zo’n 200 meter verderop. Ook een prima centrale locatie. Maar het was een slecht onderhouden, duistere, naar urine stinkende betonkolos zonder enige vorm van aanwijzigingen waar je naar buiten kunt of op welke verdieping je staat.

Beter toeven is het dus in het Parkhaus am Dom. Daar hebben ze bij de aanleg zowel een stuk van een oude stadsmuur gevonden als een waterput die onderdeel uitmaakte van het middeleeuwse deel van de Dom.

We liepen verder naar de Alter Markt, het oude stadshart van Keulen dat ontstaan is uit de kern van de Romeinse kolonie die hier in het jaar 50 werd gesticht. Hieraan ligt ook het oude Raadhuis – al in de 12de eeuw stond hier een dergelijk gebouw. De toren van het Raadhuis is versierd met honderden figuren uit de geschiedenis van Keulen. Deze behoorden tot het oorspronkelijke ontwerp, maar gingen in de loop der tijd verloren. Pas in de afgelopen jaren zijn er 124 nieuwe figuren toegevoegd.

De afgebeelde personen variëren van Karel de Grote tot Karl Marx.

Fragment van het Raadhuis, met o.a. Fygen Lutzenkirchen (handelaarster in zijde) en de schilder Stephan Lochner

De tour was afgelopen om kwart voor drie. Ik zocht snel een terrasje op voor een snelle snack. Geheel in Keuls-Turkse stijl werd dat een broodje kebab.

Ludwigmuseum

Aan het einde van de middag liep ik terug naar het gebied rond de kathedraal. Daar liggen ook een aantal musea. Ik had mijn pijlen gericht op het Museum Ludwig – na het leuke bezoek aan het Ludwig Forum in Aken 2 weken geleden kon ik nog wel een dosis moderne kunst aan uit deze particuliere verzameling.

Het museum ligt aan een gerestaureerd stukje Romeinse weg. Aan de andere kant van het gebouw is een plein met de vreemdste regels die je in een stad maar kunt vinden: je mag er niet op lopen als de Keulse Filharmonie een uitvoering heeft. Het plein is eigenlijk het dak van hun concertgebouw en het getrappel van de voetgangers verstoort het geluid. Ik was er die ochtend al van weggejaagd toen ik een stukje afsneed, maar pas toen de gids van de wandeltour het hele verhaal vertelde viel het kwartje. Hij kon exact nadoen hoe 3 oudere Duitse beveiligers te werk gaan om het plein leeg te houden….

Dit Museum Ludwig is groter dat dan in Aken. Verdeeld over twee ruime verdiepingen is een staalkaart te zien van 20ste eeuwse kunst. Op de tweede verdieping staan en hangen de klassiekers van Picasso, Giacometti en expressionisten zoals Max Ernst. Van Max Ernst en zijn collega’s heb ik nog wel eens nachtmerries omdat ik mijn OU Tentamen Expressionisme maar liefst 3x moest doen! Ik heb er echt niks mee.

Picasso en Fernand Léger (ook erg aanwezig in het Kröller Müller museum) konden me meer bekoren. Het is een ruim opgezet museum en hoewel er een twintigtal andere bezoekers was had ik bijna alle zalen voor mezelf.

Léger en Picasso samen in 1 ruimte