Programma

Het visum is geregeld en de treinkaartjes zijn gekocht: begin september vertrek ik naar Moskou voor een ruim 5000 kilometer lange treinreis van 2 weken dwars door de Russische Federatie inclusief de autonome republieken Tatarije en Boerjatië.

De route heb ik zelf samengesteld door de meest interessante steden op dit traject en 6 werelderfgoederen met elkaar te verbinden. Het programma op hoofdlijnen is:

Datum	Programma	Verblijf
7 sept	Vlucht Amsterdam – Moskou 13.15-17.45 met Aeroflot. Het is er 1 uur later dan in Nederland. Per metro naar het hotel in de binnenstad.	Art Hotel Che, Moskou
8 sept	Bezoek aan Kolomenskoje (WE1), met de 16de eeuwse Hemelvaartskerk en een park in het noorden van Moskou. Later op de dag nog even langs het Kremlin & het Rode Plein.	Moskou
9 sept	Dagtocht per trein naar Sergiev Prosad voor Triniti Sergius Lavra (WE2), ruim een uur buiten Moskou. Dit is het belangrijkste kloostercomplex van de Russisch-Orthodoxe Kerk. Daarna om 20.50 met de trein naar Kazan	Trein
10 sept	Aankomst in Kazan om 8.00. Bezoek aan het Kazan Kremlin (WE3), het grootste historische fort van de autonome republiek Tatarstan.	Courtyard by Marriott, Kazan
11 sept	Dagtocht per boot (?) naar Bolgar (WE4), de resten van de hoofdstad van de Middeleeuwse staat Wolga-Bulgarije.	Kazan
12 sept	Nog een dagtocht, per veerboot, naar Hemelvaartkathedraal en -klooster van het dorpseiland Svijasjk (WE5)	Kazan
13 sept	Nog een reservedag in Kazan. ’s Avonds door met de trein naar Jekaterinburg (14 uur: 20.08-12.53).	Trein
14 sept	Na aankomst bezoek aan de Kathedraal op het Bloed en stadswandeling.	Marins Park Hotel, Jekaterinburg
15 sept	Om 3.32 uur in de nacht vertrek voor de treinrit van zo’n 50 uur door Siberië.	Trein
16 sept	In de trein.	Trein
17 sept	Aankomst 7.40 in Irkoetsk. Eerste kennismaking met het Baikalmeer via een korte boottour.	Hotel Victoria, Irkoetsk
18 sept	Dagexcursie naar het Baikalmeer en het omliggende nationaal park bij Tankhoy in Boerjatië  (WE6).	Irkoetsk
19 sept	Hele dag in de stad Irkoetsk, met zijn historische houten huizen.	Irkoetsk
20 sept	Vlucht Irkutsk – Moskou 9.45-11.00 (6 uur vliegen, 4 uur tijdverschil)	Holiday Inn Express, Moskou
21 sept	Terugvlucht Moskou – Amsterdam 9.10-12.00, met Aeroflot.	Thuis

#718: Kolomenskoje

Wat is het?
De Hemelvaartskerk van Kolomenskoje vertegenwoordigt een innovatief ontwerp in de architectuur van Russisch-Orthodoxe kerken. Het is één van de eerste stenen kerken in die traditie met een tentdak. Vanaf een achthoekige basis rijst de toren 41 meter de hoogte in. De kerk dateert uit 1532 en is gebouwd ter ere van de geboorte van een prins die later bekend werd als Tsaar Ivan de Verschrikkelijke.

Cijfer: 6,5 (Dit is een lekkere excursie voor op een zondagochtend: de kerk ligt in een mooi park, het zonnetje scheen. Door z’n hoogte is het een imposante verschijning, maar veel meer dan de intrigerende buitenkant aan de oever van de rivier de Moskva is er tegenwoordig niet meer te zien.)

Toegang: De kerk ligt op het vroegere landgoed Kolomenskoje, nu deel van de gemeente Moskou. Het is gemakkelijk te bereiken met de metro, voor mij was het 6 haltes vanaf mijn hotel. De entree tot het terrein waar de kerk ligt is gratis. Om de kerk en het museum binnen te kunnen moet je een kaartje halen bij een kiosk, maar dat kost niets.

Hoeveel tijd: Zo’n anderhalf uur.

Opvallend: Vanaf het metrostation staat het park Kolomenskoje al goed aangegeven, ook in het Engels. De bordjes vertellen dat het 19 minuten lopen is tot aan de kerk. Eerder al loop je het park binnen. Het is een uitgestrekt landschapspark met hier en daar houten gebouwen die elders uit Rusland komen. Meer bijzonder is het eerste stenen gebouw dat ik voorbij loop: de 17de eeuwse Kazankerk. Het ziet er wat verweerd uit, maar heeft een mooi stel blauwe koepeltjes. Dit is nog een actieve kerk en zo op een vroege zondagochtend stappen er regelmatig mensen naar binnen.

Wie er in het park ook rondstappen: meerdere groepen Chinese toeristen! Dit is toch niet bepaald de bekendste attractie van Moskou, maar het lijkt of de Chinese rondreizen geen enkel werelderfgoed overslaan.

Het werelderfgoed zelf beperkt zicht tot die ene torenhoge, witte kerk. Eromheen staan nog een klokkentoren (ook uit de 16de eeuw) en een kleurrijke 17de eeuwse toegangspoort.

Behalve met Chinezen is het binnenterrein ook gevuld met kraampjes en er staat zelfs een podium waarop een band aan het oefenen is. Het is vandaag ‘Moskou-dag’, of eigenlijk Moskou-weekend: ze vieren hier elk jaar de stichting van de stad. Misschien ook wel om die reden is de entree tot alle musea op het terrein vandaag gratis.

Een van die zes musea is het interieur van de Hemelvaartskerk. Het kerkgebouw is niet meer in religieus gebruik en herbergt nu een kleine tentoonstelling over de architectuur. Er zijn twee redenen om er naar binnen te gaan: om een ​​idee te krijgen hoe klein het is van binnen en om de originele baksteenkleuren te zien.

Eén van de onderscheidende kenmerken van de kerk zoals we die nu kennen, is zijn spierwitte kleur. Maar de muren zijn pas witgekalkt in de aanloop naar de Olympische Spelen van 1980. Als je beter kijkt, kun je zien dat het allemaal bakstenen zijn en dat de witte verf bovenin al wat afbladdert. Op een foto in de kerk zie je dat het van oorsprong een rood bakstenen dak had en een grijs-blauwachtige hoofdstructuur.

Een ander museum op het terrein is het ‘Kolomenskoje museum’. Dit ziet er van buitenaf uit als iets kleins, maar de tentoonstellingsruimte strekt zich helemaal uit over de hoofdingang naar de andere kant. Het beslaat twee verdiepingen en een kelder.

Ik was uiteindelijk blij dat ik besloot naar binnen te gaan – terwijl de toeristenmassa het veld rond de kerk bezet hield, bezocht bijna niemand dit museum. In het begin voelt het een beetje stijfjes aan – met in elke kamer een strenge Russische dame die de wacht houdt – maar er zijn verschillende mooie iconen te zien en andere memorabilia van het voormalige koninklijke landgoed.

Tot slot liep ik nog een stukje door het openluchtmuseum met z’n houten gebouwen. Het spektakelstuk hier is het weer opgebouwde houten paleis van tsaar Alexis – dit zou echter 2,5 kilometer lopen zijn (en dan dezelfde afstand weer terug). Ik besloot mijn energie te sparen voor de rest van de dag in het centrum van Moskou.

Kremlin en Rode Plein

In 1990 was ik hier voor het eerst – ik heb nog een paar vergeelde foto’s in een fotoalbum van mijn eerste bezoek aan het hart van Moskou. Ik herinner me eigenlijk alleen het Lenin Mausoleum. Verder is het allemaal zo lang geleden dat het wel weer tijd is voor een hernieuwde kennismaking.

Ik tref het vandaag, want de stad is jarig. 872 jaar is hij geworden. Eigenlijk gisteren al, maar ze maken er een weekend lang feest van. Dit logo zie je overal: er worden papieren hoedjes uitgedeeld met ‘Moskou 872’ erop.

Op het Rode Plein zijn ze druk bezig de tribunes af te breken die de dag ervoor voor één of ander optreden waren neergezet. Je kunt dus alleen maar bij ongeveer een derde van het plein komen. Alleen de ellenlange façade van het warenhuis Gum is nog goed te zien. Ik loop erlangs naar een nieuwe trekpleister in het centrum van Moskou: het Zaryadye Park. Dit bestaat pas sinds 2017.

In Zaryadye Park is een kunstmatige heuvel aangelegd, vanaf waar je een goed zicht hebt op de torens en muren van het Kremlin, én op de kleurrijke Basiliuskathedraal.

Kaartjes om toegang te krijgen tot het Kremlin moet je tegenwoordig vooraf reserveren: ik deed dat zo’n 2 weken geleden. Een ‘gewoon’ kaartje kost 700 roebel, ruim 9 EUR. De entree is aan de ‘andere kant’ van het complex gezien vanaf het Zaryadye Park, via het Alexandrovsky Park. Aan het einde van de dag zie ik op mijn stappenteller op de telefoon dat ik 15,2 kilometer gelopen heb – deze omweg heeft daar zeker aan bijgedragen.

Ook al heb je vooraf een kaartje gekocht, je moet het ter plekke bij een loket nog steeds inwisselen voor een ‘echt’ entreekaartje. Gelukkig ging dat vlot. Maar dat kan niet gezegd worden van de veiligheidscontrole: er stonden dikke rijen op de trap naar de ingang! Uiteindelijk bleek deze hindernis in een kwartier te overwinnen te zijn.

Het binnenste van het Kremlin heeft veel politieke en militaire gebouwen, maar het mooiste hoekje is dat waar een aantal oude kerken bij elkaar staan. Het is er relatief rustig en er zijn veel plekken om even te gaan zitten en de blinkende koepels op je in te laten werken. Ik bezoek slechts één kerk van binnen, de Verkondigingskathedraal. Het was de huiskerk voor de Moskouse grootvorsten en heeft wanden vol muurschilderingen en een torenhoge iconostase.

#719: Troitse-Sergieva Lavra klooster

Wat is het?
Het klooster van de Heilige Drie-eenheid en de Heilige Sergius is één van de twee belangrijkste kloostercomplexen van de Russisch-Orthodoxe kerk. Het werd in 1345 als houten kerk gesticht door de heilige Sergius en is sindsdien vele malen herbouwd en uitgebreid. Het is een nog actief klooster dat vroeger ook een militaire functie had.

Cijfer: 7 (Het is een plaatje – vooral van veraf. Van dichtbij is het erg Disney-achtig en overlopen door Chinese toeristen. Ik had een veel meer levendige religieuze plek verwacht.)

Toegang: Entree voor internationale bezoekers kost 500 roebel (6,5 EUR). Russen mogen gratis naar binnen.

Hoeveel tijd: Anderhalf uur in het klooster zelf, een ruime halve dagtocht vanuit Moskou. Er gaan geen treinen tussen 11 en 13 uur, zodat ik er wat langer moest rondhangen dan nodig.

Opvallend: Het klooster ligt in het plaatsje Sergiev Posad, zo’n anderhalf uur ten noorden van Moskou. Er gaan een paar keer per uur rechtstreekse treinen naar toe vanaf het Yaroslavsky Station. Ik ben al tegen half 8 ’s ochtends bij dit station, aangekomen met de metro vanaf mijn hotel. Hier zijn 3 treinstations bij elkaar, dus het is nog wel even zoeken waar ik mijn kaartje kan kopen.

Voor maar 360 roebel (4,50 EUR) heb je een retourtje met de stoptrein. De trein heeft harde driezitsbanken en kent geen enkele vorm van luxe. Gelukkig kan ik wel zitten en de anderhalf uur zijn zo voorbij. Meerdere keren worden we ‘vermaakt’ door verkopers die aan het begin van de coupé gaan staan om hun waren aan te prijzen. Zo zie ik wollen sokken voorbij komen, tubes lijm, kinderboeken en ‘leren’ portemonnees.

Vanaf het treinstation van Sergiev Posad is het een gemakkelijke wandeling van een kwartier naar het kloostercomplex. Als je deze route neemt, krijg je onderweg een prachtig panorama te zien van het hele complex met zijn veelkleurige torentjes en torens (zie eerste foto boven).

Net als gisteren in Kolomenskoye blijkt het erg druk, vooral met Chinese toeristen. De bussen staan in rijen opgesteld op het grote parkeerterrein. Naast Russisch en Engels is er zelfs bewegwijzering in het Chinees.

Het kloostercomplex ligt binnen een vestingmuur. Op het binnenterrein vind je een Europees aandoend barok paleis (waar de bisschop woonde), verschillende kerken, een hoge klokkentoren en een bron met geneeskrachtig water. Ik ga alle kerken binnen en zie veel goud en glitter.

Het religieuze aspect is niet erg voelbaar – de weinige aanwezige Russische gelovigen worden massaal in aantal overtroffen door de buitenlandse toeristen. Je ziet wel regelmatig monniken voorbij lopen in hun lange zwarte priestergewaden. Er zijn ook veel jongeren bij, er is een seminarie aan de rand van het kloostercomplex.

#721: Bolgar

Wat is het?
Het complex van Bolgar is een belangrijke historische en religieuze plek voor de islamitische Wolga-Tataren. Binnen de ommuring van een aarden wal en een gracht liggen diverse monumenten, waaronder moskeeën, mausolea, badhuizen, een paleis en een orthodoxe kerk. Onder de bebouwing liggen de resten van het middeleeuwse Bolgar, dat een belangrijke handelsstad was op de route tussen Oost-Europa en Centraal-Azië.

Cijfer: 7,5 (Dit is een nog steeds heerlijk afgelegen liggend stukje beschaving. Sommige delen zijn erg kitsch en nep, maar de geschiedenis en de schitterende ligging van het complex aan de Wolga maken veel goed.)

Toegang: Ik bezocht Bolgar met een Russische bustour. Deze kostte slechts 1899 roebel (26 EUR) voor een volledige dagtocht inclusief lunch en entreegelden. De normale entreeprijs is 400 roebel (5,50 EUR).

Hoeveel tijd: We waren zo’n 5 uur op het terrein, inclusief 3 kwartier voor de lunch. Het is heel uitgestrekt, we werden met de bus vervoerd tussen de verschillende musea en monumenten.

Opvallend: De bus vertrekt om 9 uur vanaf Hotel Tatarstan in het centrum van Kazan. In de lobby staat al een gemêleerd gezelschap te wachten, van jong tot oud – allemaal Russen. Ik ga mee met een bustour, volledig in het Russisch maar er is eigenlijk geen gemakkelijkere manier om Bolgar te bereiken. In het zomerseizoen is er een dagelijkse boot, maar nu in september vaart die alleen in het weekend. De bus blijkt een comfortabele touringcar met genoeg plaatsen onbezet om 2 stoelen voor mezelf te claimen.

Bolgar ligt 190 kilometer ten zuiden van Kazan. Het is een rit over goede wegen door een glooiend groen landschap. Veel velden met zonnebloemen zijn er te zien. We steken ook de rivier de Kama over, een meer dan 1800 kilometer lange zijrivier van de Wolga.

Bolgar is maar een dorp, vandaar dat het zo lastig is om er op eigen gelegenheid te komen. De houten huizen van de inwoners staan midden tussen de monumenten. Er komen hier in het zomerseizoen vast veel toeristen, te zien aan het aantal souvenirstalletjes. Veel daarvan zijn nu gesloten. Behalve onze bus is er nog een bus met Russische toeristen – de Chinezen hebben Bolgar duidelijk nog niet ontdekt!

We beginnen de rondleiding in het museum. Het ziet er nieuw uit en we moeten plastic hoesjes om onze schoenen doen om er binnen rond te mogen lopen. De geschiedenis en opgravingen uit Bolgar en omgeving worden tentoongesteld op 3 verdiepingen. Ze hebben hier vooral veel handwerk gevonden, gemaakt van klei, glas en botten. De meeste zijn gebruiksvoorwerpen, er zijn geen echte topstukken bij.

Naast het museum ligt aan de waterkant iets wat lijkt op een grote moskee. Het is echter een museum gewijd aan de Koran. In het centrale deel ligt de grootste gedrukte Koran ter wereld opgeslagen. Hij is gemaakt door een groepje Italianen en Slovenen, en in 2011 aan de Republiek Tatarstan geschonken. Niks ouds aan dus en heel erg kitsch. De Wolga-Tataren (van nomadische oorsprong) bekeerden zich in 922 tot de Islam en dat wordt hier herdacht.

De oude nomaden hadden trouwens wel een prachtige plek uitgekozen om hun tenten permanent neer te zetten: Bolgar ligt aan de oever van de Wolga, op een strategisch punt waar je een heel eind de rivier af kunt kijken. Vrachtvervoer zien we niet, alleen een enkele visser.

Tegen half 2 is het tijd voor lunch. We worden met de bus naar de andere kant van het complex gebracht. Hier staat het ‘Museum van het Brood’ – ook een wat vreemde attractie die gebouwd is om Bolgar nog wat meer bezienswaardigs te geven. We gaan niet naar het museum, maar eten in het restaurantgedeelte van het grote houten gebouw. Helaas krijgen we geen Tartaars menu, maar een Russisch maal met koolsalade, kippensoep en kip met aardappelpuree.

Naast het restaurant ligt de ‘Witte Moskee’, een nieuwe toevoeging aan het landschap (uit 2012). De enorme moskee is in religieus gebruik – we horen de oproep tot gebed en zien de imam langs wandelen – maar veel gelovigen zal het hier in de omgeving vast niet trekken.

Na de lunch rijden we met de bus terug naar het meest historische deel van Bolgar. We beginnen bij de resten van de 13de eeuwse moskee. Hiervan zijn alleen de contouren op de grond nog te zien. Ernaast staat een prachtige minaret – een 21ste eeuwse kopie van het origineel die in 1841 is ingestort.

Achter de moskee ligt een 18de eeuwse Russisch-orthodoxe kerk. Voor de fundamenten van de kerk zijn grafstenen met Arabische opschriften gebruikt van het historische Bolgar.

Een aantal voormalige grafmonumenten van Bolgaarse adellijke families zijn nog van binnen te bezoeken. Eén ervan is in later tijden als christelijke kerk gebruikt. Nu hebben zich er duiven genesteld.

#720: Kazan Kremlin

Wat is het?
Het Kazan Kremlin toont een samensmelting van Tartaarse en Russische invloeden. Deze versterkte stadskern kent een reeks aan monumenten uit de 16^de tot 19^de eeuw, van kerken en moskeeën tot aan de residentie van de president van de Republiek Tatarstan. De vestingmuren en het stratenplan dateren terug tot aan het oudste Tartaarse fort dat in Rusland nog bestaat.

Cijfer: 5,5 (Het is een imposante vesting die boven de moderne stad uittorent. Binnen de muren is er echter niet heel veel te zien.)

Toegang: Gratis.

Hoeveel tijd: Een uurtje is eigenlijk al wel genoeg. Ik verbleef 3 nachten (en bijna 4 volle dagen) in Kazan, vooral ook om 2 andere werelderfgoederen in de buurt te bezoeken. In die tijd liep ik elke dag wel een keertje door het Kremlin.

Opvallend: Vanaf het treinstation van Kazan is het maar 20 minuten lopen naar het Kremlin. Het is niet moeilijk de vesting te vinden: er staan overal wegwijzers, ook in het Engels. Kazan was één van de speelsteden van het WK voetbal vorig jaar, en daar hebben ze wel een internationaal tintje aan over gehouden. Dit jaar organiseerden ze de World Skills Games: een internationale competitie onder jonge ambachtslieden, van tuiniers tot aan tegelzetters. De logo’s van de Spelen, die eind augustus zijn afgelopen, zijn nog overal in de stad te zien.

Net als het Kremlin in Moskou is het Kremlin hier in Kazan dé plek waar je de belangrijke en oudste gebouwen van de stad vindt. De bakstenen Söyembikä-toren bijvoorbeeld. Hij staat een beetje scheef.

In het groene paleisje ernaast woont de president van Tatarstan. Als federale republiek heeft het enige mate van autonomie binnen de Russische Federatie. Deze republieken hebben een eigen grondwet, een eigen president en mogen ook een eigen taal voeren naast het Russisch. Je ziet hier in Kazan de officiële opschriften dan ook meestal in het Russische én het Tartaars.

Iets verderop staat de Annunciatie kathedraal. Dit is een Russisch-orthodoxe kerk uit het einde van de 16de eeuw. Hij is in de 19de eeuw volledig herbouwd, en ook in de afgelopen 20 jaar nog flink gerestaureerd. Van binnen ziet hij er vrij modern uit.

Het meest opvallende gebouw binnen de muren van het Kremlin is tegenwoordig de Qolşärif-moskee. Deze werd in 2005 geopend en is de grootste moskee van Rusland. Hij staat op de plek waar tot in de 16de eeuw de belangrijkste moskee van het kanaat Kazan had gestaan.

Als toerist mag je niet in het gebedsgedeelte komen, maar er is een speciaal balkon op de tweede verdieping vanaf waar je een mooi overzicht hebt. De moskee biedt ruimte aan 6000 gelovigen, maar het is de vraag of die er ooit zijn. Net als met de orthodoxe kerken is het met de moskeeën in Rusland zo dat religieus gebruik wel weer is toegestaan, maar dat ze toch een beetje een museumsfeertje houden zoals dat in de communistische tijd het geval was.

In de straten van het Kremlin zijn naast overheidsgebouwen ook nog een paar kleine musea. Ik bezoek er een tentoonstelling over de Gouden Horde in de Hermitage Kazan – een (zeer kleine) dependance van de Hermitage in Sint-Petersburg.

Bij zonsondergang wordt het Kremlin mooi in het licht gezet. Ook dan is het een prettige plek voor een rustige wandeling: op geen van de momenten dat ik het bezocht was het er druk met toeristen.

#722: Sviyazshk

Wat is het?
De Hemelvaartskerk van Sviyazshk is bekend om zijn muurschilderingen, die uniek zijn qua stijl en thematiek. De schilderingen, de kerk en het bijbehorende klooster maakten in de 16de eeuw onderdeel uit van een politiek en religieus gedreven missieprogramma vanuit Moskou. Het programma van de Tsaar was er op gericht meer invloed uit te oefenen in de van oudsher islamitische regio Tatarstan.

Cijfer: 6 (Het was een teleurstelling omdat de muurschilderingen, waar het hier allemaal om gaat, niet te bezichtigen waren. De kathedraal zelf is van de buitenkant ook wel mooi, maar daar ben je al snel uitgekeken.)

Toegang: Entree tot het kloostercomplex is gratis. Alleen om de klokkentoren te bezoeken betaalde ik 100 roebel (1,35 EUR).

Hoeveel tijd: Ik had mijn taxi gevraagd 2 uur te wachten en dat was precies genoeg voor het hele eiland, waar deze kerk en dit klooster onderdeel van zijn.

Opvallend: De rit met de taxi vanuit Kazan duurde een uurtje. Het was zeker niet zo’n mooie rit als die naar Bolgar. Dit is een veel meer bebouwde regio in de buurt van de miljoenenstad Kazan. Sviyazhsk zelf is een voormalig eiland dat tegenwoordig via een brug kan worden bereikt. De weg eindigt bij een grote parkeerplaats, vanwaar een reeks steile trappen je naar de historische zone brengt. Maar eerst moet je een gratis kaartje halen bij de balie in het gebouw rechts van de trap. Met dat ticket gaan de tourniquets open die toegang geven tot het complex.

Het stadseiland Sviyazhsk is een populair toeristenuitje waar ze van alles hebben: er is een museum, je kunt paardrijden, het Sviyazhsk-brood proeven of gewoon ronddwalen in het dorp. Het werelderfgoed is echter beperkt tot het terrein van het Hemelvaartsklooster, dat direct links ligt nadat je de trap vanaf de parkeerplaats hebt beklommen. Het wordt kennelijk heilig genoeg geacht om je een rok en hoofddoek te laten dragen (beide kun je pakken bij de ingang).

Het hele kloostercomplex is prachtig gerestaureerd, inclusief het recent in de witte verf zetten van de bakstenen. Bij één van de gebouwen staat een foto ‘voor’ en ‘na’, die laat zien hoeveel vooral dat gebouw verwoest was: er stond alleen nog het karkas. De kathedraal en de klokkentoren zijn de meest in het oog springende monumenten van het klooster. De kathedraal is gebouwd door de meesters van Pskov, een stadje in het westen van Rusland.

De architectuur van de gebouwen mag dan mooi zijn, het echt bijzondere zit alleen in de Oosters-orthodoxe muurschilderingen in de kathedraal. Deze maakten deel uit van een uniek zendingsprogramma van de Tsaar. Het enige probleem is: het interieur van de kathedraal is gesloten! Dit lijkt al jaren het geval te zijn. En er zijn ook maar weinig foto’s van de muurschilderingen. Ik probeer via de ramen naar binnen te kijken en heb succes met een glimp via de deur aan de achterkant.

Om mezelf een beetje te troosten van deze teleurstelling betaalde ik de 100 roebel entree voor de klokkentoren en de kerk ernaast, naar verluidt het op één na beste deel van dit werelderfgoed. Maar zelfs dit kleine geldbedrag was te veel – ook deze kerk was gesloten, je kon alleen de klokkentoren beklimmen en een cel bezoeken waar de stichter van het klooster had gewoond.

Ik liep daarna nog een rondje over het eiland. Het enige echt bezienswaardige daar is een 16^de eeuwse houten kerk, met een geschilderde iconostase. Hier mocht je gelukkig wel naar binnen.

Jekaterinenburg

Jekaterinenburg is voor mij een tussenstop tussen Kazan en Irkoetsk, om zo niet al te lang ononderbroken in de trein te hoeven zitten. Ik had een middag om de stad te bekijken en deed dat door de rode wandelroute door het centrum te volgen. Deze staat op de trottoirs geschilderd en voert je langs niet minder dan 35 bezienswaardigheden.

Ik begin – vertrekkend vanaf metrohalte Dinamo –  bij de Kathedraal op het Bloed. Dit is de meest opvallende onder de ‘attracties’ van de stad. Het was hier dat de laatste tsaar en zijn familie vermoord werden door de Bolsjewieken in 1918. In 2003 is er ter nagedachtenis daarvan een kerk gebouwd. Er staan grote foto’s van de tsarenfamilie voor het gebouw. Binnen worden de tsaren, wier gezichten op de iconen afwisselend zijn afgebeeld met die van Christelijke heiligen, echt aanbeden.

Vervolgens loop je door de ‘Literaire wijk’. Hier staan nog een paar oude houten huizen, die vroeger bewoond werden door schrijvers of die nu door boeken geïnspireerde musea huisvesten. En er zijn parkjes met standbeeld. Dat van de dichter Poeshkin is in brons gegoten.

Misschien wel het mooiste oude huis van de stad, uit het begin van de 19^de eeuw, is dat van N.I. Sevastianov. Deze handelaar was zo rijk dat hij de tsaar toestemming vroeg om het dak van zijn huis helemaal met goud te bedekken (die toestemming kreeg hij niet). Het huis is later verkocht aan de overheid en is nu één van de vele residenties van de President van de Russische Federatie.

Inmiddels ben ik in het moderne centrum van de stad aangekomen. Het is druk op straat, het is zaterdagmiddag dus ook hier is iedereen op stap. Net als in Moskou is het hier helemaal een rage om met (elektrische) step te rijden – je kunt ze ook huren. Terwijl de mensen flaneren over de brede straten sta ik even stil bij de houten watertoren uit de jaren 1880.

Jekaterinenburg is met zijn 1,3 miljoen inwoners de op 3 na grootste stad van Rusland. Er zijn dan ook veel grootse gebouwen en pleinen. Op het grootste plein van de stad, het Plein van 1905, staat nog steeds een enorm Lenin standbeeld fier overeind. Hij staat te oreren voor een Stalinistisch aandoend overheidsgebouw (het gemeentehuis?).

In de grootste winkelstraat van de stad stuit ik op een optocht van zingende Hare Krishna’s! Het is erg lang geleden dat ik die nog eens heb gezien in Nederland. Het zijn er een stuk of 20 en ze zien er erg gelukkig uit. Het Russische winkelend publiek kijkt er vol verbijstering naar. De straten zijn net als elders in Rusland vol met internationale winkels en ook heel veel Amerikaanse fastfoodrestaurants. Een enkel koopmanshuis met winkel uit de late 19^de eeuw is bewaard gebleven in het straatbeeld.

Het is inmiddels tegen 5 uur en ik sta opeens voor een restaurant dat er aantrekkelijk uit ziet. Het is het Vietnamese Viet Mon. Ik ga er lekker zitten eten en besluit daarna de rest van de ‘rode’ wandeling niet af te maken en de metro terug naar het hotel te pakken. Ik ga een korte nacht tegemoet  – om half 3 moet ik opstaan voor de volgende treinrit!

Wat ik nog gemist heb in de stad? Mijn Russische reisgenoten in de trein afgelopen nacht vroegen “Houd je van stenen?” en hadden me het steenmuseum aangeraden. Jekaterinenburg is van oudsher een echte mijnbouwstad en het blijkt dat ze zelfs 3 steenmusea hebben. Ook is er hier ergens in een ander museum het oudste houten beeld ooit. Én het is de stad waar Boris Jeltsin groot is geworden – sinds een paar jaar is er hier een groot tentoonstellingscomplex over zijn leven en werk.

49 uur in de trein…

Ik doe het grootste deel van mijn reis door Rusland met de trein. Het langste deel op de route is het stuk tussen Jekaterinenburg en Irkoetsk: 49 uur rijden plus 3 uur tijdverschil. Het is een etappe op de originele Trans Siberische Spoorlijn. Trein nummer 2, de Rossiya, vertrekt op alle oneven dagen uit Moskou om 7 dagen later in Vladivostok aan te komen.

Zo’n reis moet natuurlijk goed voorbereid worden: zowel qua entertainment als eten & drinken. Ik heb mijn laptop bij me, boeken op mijn Kindle en een tijdschrift. Daarnaast haal ik bij een supermarkt in Jekaterinenburg voldoende om 2x ontbijt, 2x lunch en 1x diner mee door te komen. Het laatste diner haal ik dan wel op een station onderweg of in de restauratiewagon. Hét populairste product, zeker onder alle Russische treinreizigers, is de voorverpakte maaltijd waar je alleen nog kokend water bij hoeft te gieten. Ik neem er eentje mee met noedels, groenten en rundvlees.

De trein vertrekt om 3.32 uur in de nacht uit Jekaterinenburg. Gelukkig was ik zo slim geweest om een hotel direct tegenover het station te kiezen, dus ik hoefde in de vroege ochtend alleen nog maar de straat over te steken. Er waren al wel meer reizigers op pad, maar heel veel stegen er niet in ‘mijn’ trein in.

Ik zit in wagon 1, stoel (of beter: bed) 16. Dat is een tweede klas coupé met ruimte voor 4 personen, met 2 stapelbedden. Er zijn al 2 mensen aanwezig, of eigenlijk 3: een moeder en klein kind delen 1 van de bedden. Ik lig boven. Gelukkig blijken de bedden in deze trein wat prettiger te liggen dan die ik had op het stuk Kazan – Jekaterinenburg (die waren zo hard dat je nauwelijks kon blijven liggen). Het lukt me om de laatste uurtjes van de nacht nog wat te slapen.

In de ochtend maak ik voor het eerst gebruik van zo ongeveer de enige voorziening die aanwezig is in de wagons: de heet water-tap ofwel samovar. Behalve de boodschappen uit Jekaterinenburg had ik namelijk ook zakjes cappuccino van thuis meegenomen. Samen met het donkere brood en de smeerkaas kan ik er een aardig ontbijt van maken.

De trein stopt in totaal 25 keer op deze route, dus ongeveer eens per 2 uur. Iedere wagon heeft zijn eigen beheerder, die de nieuwe reizigers bij de deur staat op te wachten om de kaartjes te controleren. De wagonbeheerder deelt ook de lakens uit (letterlijk dan), heeft snacks te koop en komt zo af en toe gewoon er gezellig bij zitten in een coupé. Het valt op hoe aimabel iedereen met elkaar om gaat, alle passagiers lijken wel één grote familie. Helaas is de taalbarrière te groot om er wat van mee te krijgen.

De eerste keer dat ik er zelf even uit ga is in Omsk. In deze grote stad stopt de trein 40 minuten. Tijd genoeg dus om het stationsgebouw in te lopen. De trein is trouwens zo lang en wagon 1 is helemaal aan het begin, dus het duurt nog wel even voordat je er bent. Het is 5 uur in de middag en ik ga op zoek naar eten – maar helaas hebben ze niets dat de chips en de koekjes te boven gaat. In vroegere reisverslagen van de Trans Siberische spoorlijn staat dat op de stations mensen (oude vrouwtjes?) de treinen stonden op te wachten om zelfgemaakte maaltijden en fruit te verkopen. Helaas heb ik dat hier niet gezien – misschien omdat de toegang tot de perrons wordt beperkt tot passagiers?

De eerste volle nacht in de trein slaap ik goed. In alle Russische treinen is het vrij warm en mensen lopen er ook bij alsof ze op strandvakantie zijn. Gelukkig staat in mijn coupé, waar inmiddels het 4^de bed ook bezet is geraakt met een Russische vrouw, de airco aan. Als je langs de coupés loopt zie je trouwens dat veel mensen de hele dag op bed blijven liggen. Zelf lukt het me vandaag na het ontbijt gewoon nog eens 2 uur te slapen!

Rond de lunchtijd is er weer een stop in een grotere plaats. Maar ook hier ben ik niet succesvol met het verzamelen van eten. Ik besluit daarom maar om de een paar wagons verder door de trein te lopen naar de restauratiewagon. Dat blijkt een oase met prettige banken om op te zitten. Wel even lekker om niet in de benauwde coupé met 3 (en in mijn geval 4) anderen te hoeven zitten. In de restauratiewagen zit alleen een Frans stel, verder is het leeg. Ze hebben er een uitgebreide menukaart. Ik houd het een beetje veilig bij vegetarische borsjt en gebakken aardappels.

Het voordeel van het restaurant is ook dat je wat beter uit het raam kunt kijken. In de coupés zijn de ramen niet groot en is het plekje aan het raam voorbehouden aan degene die beneden slaapt. Als je boven slaapt (zoals ik) kun je er wel bij gaan zitten, maar het landschap flitst dan van een afstandje voorbij. De trein rijdt ook vrij hard dus foto’s maken is sowieso al niet gemakkelijk.

Vanaf het begin van de reis zie je vooral bos. Naarmate de rit vordert wordt het bos wel steeds dichter en er komen mooie herfstkleuren in.

Naarmate we dieper in Siberië komen, neemt ook het aantal houten huizen langs de spoorlijn toe. Over het algemeen valt het me op hoe weinig industrie je ziet onderweg – het is natuur met wat landbouw en dorpjes.

Keurig op schematijd, om 7.40 uur in de ochtend lokale tijd, komen we aan in Irkoetsk. Het is wel knap dat de trein de hele route op tijd rijdt. Er zijn wel wat technische stops waar ze tijd zouden kunnen inhalen, maar voor zover ik het kon zien arriveerden we op elk van de 25 tussenstops op tijd of soms iets te vroeg. Er hangt ook een schema in de gang van de wagon waarop je precies af kunt lezen waar de trein allemaal stopt en voor hoe lang.

De trein rijdt nog 2 dagen verder, maar ik stap uit in Irkoetsk voor meer Siberië en dan vooral het Baikalmeer.

#723: Baikalmeer

Wat is het?
Het Baikalmeer is het oudste en diepste meer ter wereld. Het heeft z’n eigen unieke planten- en dierenleven, zoals de Baikalrob: één van de weinige zeehondensoorten die in zoet water leven. Het meer ligt in het zuidoosten van Siberië en is ongeveer zo groot als België. Het wordt omringd door vijf natuurreservaten.

Cijfer: 8 (Aan het meer zelf is eigenlijk nog niet zoveel bijzonders te zien: ja het is groot en helder. Maar er zijn zoveel interessante dingen te ontdekken over het meer, zijn natuurlijke omgeving en zijn menselijke geschiedenis dat het blijft fascineren.)

Toegang: Er is geen entree te betalen. Het makkelijkst kom je er vanuit Irkoetsk, vanaf waar het nog een uur met de bus of de boot is naar het dichtstbijzijnde puntje van het meer.

Hoeveel tijd: Je kunt je er wel een week vermaken. Ik was er 2 volle dagen.

Opvallend: Mijn eerste blik op het meer was al een paar uur nadat ik per trein in Irkoetsk aankwam in de vroege ochtend. Ik pakte de veerboot ‘Raketa’, die me in een uurtje naar Listvyanka bracht. Dit is het meest toeristische deel van het meer. Er is een lange boulevard langs het meer, er zijn souvenirwinkels en bussen vol Chinezen.

Gelukkig was het prachtig weer en genoot ik van mijn wandeling langs het water. Het water is zo helder, ongelooflijk. In een restaurant at ik ‘Baikal vis’ – gebakken omul met rode bessensaus. De beste maaltijd van de hele reis! Vanaf de aanlegplaats van de veerboot was ik eerst naar rechts gelopen voor het restaurant, maar voor het Baikal museum moest ik weer helemaal de boulevard af naar links. Het museum is nogal ouderwets, het belangrijkste wat ik er van onthouden heb is hoe diep het meer is (1642m op z’n diepst). Ze hebben een aantal aquariumbakken waarin lokale vissen en kreeftjes zwemmen, plus 2 bolle Baikalrobben.

De volgende ochtend werd ik na het ontbijt opgehaald door gids Maxim voor mijn dagtour langs de zuidelijke kant van het meer. We rijden in zijn auto eerst zo’n 100 kilometer voordat we het meer in het zicht krijgen. Vanaf een uitkijkpunt met restaurantje zien we behalve het meer ook de twee spoorlijnen: één daarvan was de historische route om het meer en één de moderne.

We vervolgen de weg die zuidelijk langs het meer loopt. Bij de Sabelberg, in de winter een skioord, nemen we de stoeltjeslift omhoog om nog wat meer vergezichten te krijgen.

Daarna rijden we verder oostwaarts langs het meer. We verlaten de regio Irkoetsk en komen aan in de Republiek Boerjatië. De Boerjaten stammen af van inheemse bevolkingsgroepen en Mongoolse nomaden. Het zijn aanhangers van het Tibetaans boeddhisme. De republiek grenst aan Mongolië.

Een goede Russische gewoonte houden ze hier echter ook in ere: die van de datsja, het buitenhuis op het platteland. De meeste hier zijn maar kleine huisjes, maar ze hebben wel grote groentetuinen.

We lunchen langs de weg bij een restaurantje, met goede Lachman (Oezbeekse noedelsoep die je in heel Rusland wel op de kaart ziet) en kaaspannenkoekjes. Als drankje raadt de gids Baikal aan: een lokale frisdrank gebaseerd op water uit het Baikalmeer, gecombineerd met kruiden, zwarte thee en suiker. Het werd sinds 1969 in de Sovjet-Unie geproduceerd als tegenhanger van Coca-Cola. Het lijkt op cola en het smaakt ook een beetje zo, alleen in de nasmaak proef je de kruiden.

In de buurt van het plaatsje Tankhoy komen we aan bij de hoofdbestemming van deze dag: het Bajkalski Biosfeerreservaat. Het is één van de 5 natuurreservaten rondom het meer die ook tot het werelderfgoed behoren. Het omvat verschillende locaties, bij deze eerste is er een wandelpad aangelegd van een paar kilometer lang door de bossen en over het moerasgebied.

De gids heeft de wandeling al vast zo vaak gedaan dat hij mij alleen het rondje laat lopen. Om de paar honderd meter staan informatieborden, met ook Engelse teksten. Het bos bestaat vooral uit de Siberische den. Ook zie je veel gebogen wilgen, die door de dikke lagen sneeuw in de winters krom zijn gaan staan. Bij de dennen leven veel Siberische grondeekhoorns, die al krijsend voor mijn voeten wegrennen.

Het moerasgedeelte biedt open vergezichten op de omringende bergen, echt schitterend is het hier. Er lopen maar een paar wandelaars. En verder zijn er mensen bessen aan het plukken – die worden langs de kant van de weg ook verkocht.

Een paar kilometer verderop ligt een ander deel van dit natuurreservaat. Hier hebben ze een groots opgezet bezoekerscentrum. In 2 grote kooien bij de ingang zitten 2 sabelmarters: deze diertjes die hier in de bossen voorkomen waren vroeger veel gevraagd vanwege hun goede kwaliteit pels. Het zijn vooral nachtdieren en zelfs in gevangenschap laten ze zich zo aan het eind van de middag moeilijk vinden. We treffen uiteindelijk één van de twee onder een boomstam – meer dan zijn pels en één oor is er niet te zien.

We kijken nog wat rond in de tentoonstelling bij het bezoekerscentrum en in een nagebouwd oud stationnetje ernaast. Hierbinnen is een heel leuk schaalmodel gemaakt van hoe rond 1900 het treinverkeer rond het Baikalmeer in z’n werk ging. De trein ging bij Port Baikal op een veerboot, voer dan een stukje het meer over en kwam dan hier bij Tankhoy weer aan land.

Tot slot van de tour gaan we naar een vogelringstation. Hiervoor halen we eerst een vrijwilliger die er werkt op in het plaatsje en rijden dan samen nog 30 kilometer verder oostwaarts. Via een zandweg vol gaten en modder komen we weer aan de rand van het Baikalmeer terecht. Daar bevindt zich een historisch vogelringstation, dat al tientallen jaren (met korte onderbreking) statistieken over vogels rondom het Baikalmeer bijhoudt.

Ze hebben permanent 4 vrijwilligers aan het werk om elk uur de netten te controleren op vogels die zich hebben laten vangen. We komen er aan iets na 5 uur en de opbrengst van dit uur is maar matig: één blauwstaart (als ik de soort goed heb onthouden). Het is een klein en beetje dom vogeltje – 2 uur daarvoor was hij namelijk ook al in de netten terecht gekomen en geteld (hij had al een ringetje van een eerdere kennismaking).

Het echte ‘ringen’ van de vogels kunnen we dus bij gebrek aan vogels niet zien, maar de vrijwilligster legt wel van alles uit hoe dat in zijn werk gaat. Aan de hand van het arme proefvogeltje legt ze ook uit hoe ze gewogen worden en gemeten. Alle informatie komt in het grote boek en dan wordt de vogel weer vrijgelaten.

Op het terrein rond het vogelringstation hangen meerdere netten waar de vogels in gevangen worden. We lopen er een paar langs om te kijken of er nieuwe vogeltjes zijn, maar helaas.

Rond half 7 is de tour ten einde en wacht ons alleen nog de lange terugrit naar Irkoetsk. Het is 250 kilometer en 3,5 uur rijden, deels in het donker en over bergwegen.

Irkoetsk

Irkoetsk, de grootste stad in Oost-Siberië, werd in 1661 gesticht als een militaire vesting die belasting hief op de inheemse bevolking in de vorm vachten van dieren. De stad ontwikkelde zich ook als een commercieel en administratief centrum door de ligging aan verschillende handelsroutes met Mongolië en China (zoals de Theeroute). Tegenwoordig is het er iets rommeliger dan in de grote steden in het westen van Rusland, maar het beviel me wel. Je ziet toch letterlijk en figuurlijk een heel andere kant van het land.

Op mijn laatste dag in Siberië liep ik wat rond door de stad. Over de gezellige Centrale Markt, met Mongoolse, Boerjatische en Chinese verkopers die lekker dikke wollen sokken verkopen en kaas en honing. En Russische vrouwtjes met emmers vol blauwe en rode bessen. Echt grote monumenten heeft de stad niet, maar het staat wel bekend om zijn nog relatief grote aantal houten huizen. In 1879 was er een grote brand in het centrum, waarna men besloot niet meer in hout te herbouwen. De gebouwen in de belangrijkste straten van de stad, de Karl Marx-straat en de Lenin-straat, zijn dan ook al in steen gebouwd.

De meest interessante en best bewaard gebleven houten huizen zijn te vinden in de wijk van de ‘Decembristen’: hier woonden leden van de December-opstand in Sint-Petersburg die in 1825 naar Siberië werden verbannen. Hierbij zaten leden van de Russische adel die de culturele ontwikkeling van de stad Irkoetsk stimuleerden. Twee landhuizen van die Decembristen zijn nu te bezoeken als museum: het huis van Prins Trubetskoy en het huis van Prins Volkonsky. Beiden liggen in een rustige wijk zo’n 20 minuten wandelen van het centrum.

In het ruime huis van Prins Volkonsky zijn alle kamers ingericht met spullen van de familie en andere adellijke ballingen. Ze geven het rijke 19^de eeuwse leven van de familie in ballingschap weer. Over de ontberingen wordt niet veel gezegd: Volkonsky kreeg bij zijn verbanning een stukje land op het platteland in Siberië, en naar verluidt werd hij een succesvolle boer. Na verloop van tijd voegde ook zijn vrouw zich bij hem en werd het hen toegestaan naar de stad Irkoetsk te verhuizen. Daar speelden ze een belangrijke rol in het onderwijs en het culturele leven.

De opvallendste ruimte in het huis is de wintertuin: hier kweekte de familie planten (die het in het Siberische klimaat buiten niet zo goed deden).

Het huis van Prins Trubetskoy ligt een paar minuten verderop. Ook dit ziet er heel mooi onderhouden uit en maakt onderdeel van dezelfde museumstichting (je kunt ook 1 kaartje kopen voor toegang tot de 2 huizen). Net als het andere huis hoort er ook een stuk grond bij met een tuin, bijgebouwen en stallen. De tentoonstelling hier gaat wel meer in op de harde kanten van de verbanning. Trubetskoy moest in verschillende mijnen werken waar de leef- en arbeidsomstandigheden heel slecht waren.

Een derde goed bewaard houten gebouw is het huis van de koopman Shastin. Dit wordt ook wel het ‘Kanten Huis’ genoemd, vanwege het heel sierlijke houtwerk. Dit huis is niet van binnen te bezoeken, maar het is in gebruik door de gemeente Irkoetsk voor speciale gelegenheden.

Terugblik Rusland 2019

Ik heb in 2 weken een mooie dwarsdoorsnede van het land kunnen zien: van de monumentale bestuurlijke en religieuze architectuur in en om de hoofdstad Moskou, de Tataarse geschiedenis, de verering van de tsaar in Jekaterinenburg, tot, ja natuurlijk, Siberië en zijn Baikalmeer. Ik had nog wel wat langer in Moskou en omgeving willen blijven, maar dat was de variatie niet ten goede gekomen. Dus het was goed zo. Hoogtepunten waren de 2 lange dagtochten, naar het zuidelijk deel van het Baikalmeer en naar Bolgar.

Voorbereiding

Visa
Voor Rusland is een ‘echt’ visum nodig, hoewel dat op het punt staat te veranderen in een elektronisch visum vanaf 2020 voor bepaalde delen van het land. Ik ben zelf langs gegaan bij het Russia Visa Centre in Den Haag, aan wie de ambassade het administratieve werk heeft uitbesteed. De doorlooptijd was 8 dagen. Je hebt een ingevuld aanvraagformulier nodig, een uitnodigingsbrief, een verklaring van je zorgverzekering dat-ie ook geldig is in Rusland en een pasfoto. De kosten waren 67 EUR.

Mobiel internet & telefoon
Op het vliegveld van Moskou kocht ik een Russische simkaart van Megafon. Deze kaart was 2 weken geldig en kostte nog geen 7 EUR. Hiermee krijg je maar liefst 30 GB aan data – uiteindelijk heb ik er daarvan maar 3 opgemaakt. Het was echt ideaal om altijd een internetverbinding bij de hand te hebben. En ook het Russische telefoonnummer kwam af en toe van pas, bijvoorbeeld als eerstelijns contact met een gids.

Treinkaartjes
Mijn treinkaartjes boekte ik zo’n 3 maanden van te voren bij Real Russia. Dit is een Engelse specialist in treinreizen door Rusland. Je kunt op hun website alle routes en tijden zien, en waar er nog plaats is. Tegenwoordig kun je ook zelf kaartjes kopen op de website van de Russische spoorwegen. Een specialist als Real Russia heeft 2 voordelen: je kunt kaartjes reserveren voordat ze in de vrije verkoop komen en je krijgt er gratis een officiële uitnodigingsbrief bij, die je nodig hebt om een visum te krijgen.

Taal
De Russische taal is volgens velen het grootste obstakel voor het reizen door Rusland. Een week of 3 vooraf ben ik daarom begonnen met het dagelijks oefenen van Russische zinnetjes via Duolingo. Het was leuk om te doen, maar het heeft me niet een heel zinnige woordenschat opgeleverd. Het helpt je wel bij het herkennen van het alfabet.

Uiteindelijk bleek ik met Engels prima uit de voeten te kunnen op deze route: op de stations werden de treinen ook in het Engels omgeroepen en aangegeven, bij de bezienswaardigheden waren de informatieborden meestal in het Russisch, Engels en Chinees, en in de restaurants kon de vaak jonge bediening ook prima in het Engels uit de voeten (en was er meestal wel een Engelstalige menukaart te vinden).

Vervoer

Internationale vluchten
Ik vloog Amsterdam – Moskou en Irkoetsk – Moskou – Amsterdam met Aeroflot. Aeroflot heeft niet echt een luxe uitstraling, maar voor slechts 404 EUR voor deze vluchten tezamen had ik niks te klagen. Op elke vlucht kreeg je een volledige maaltijd. De vlucht uit Irkoetsk had 2 uur vertraging, iets wat wel regelmatig schijnt voor te komen bij Aeroflot. Ik kreeg hierover wel keurig een aantal uren vooraf per mail bericht, zodat ik gewoon nog wat langer in bed kon blijven liggen.

Binnenlands vervoer
In alle steden heb ik me uitsluitend met het openbaar vervoer verplaatst. De metro’s en bussen rijden af en aan en zijn heel gemakkelijk te gebruiken. Ze hebben een vaste ritprijs, variërend van 20 roebel (0,28 EUR) voor een buskaartje in Irkoetsk tot 38 roebel (0,53 EUR) voor een metrorit in Moskou.

De lange afstanden tussen de steden deed ik met de trein. Ik deed 3 lange trajecten: Moskou – Kazan, Kazan – Jekaterinenburg en Jekaterinenburg – Irkoetsk. Op alle delen had ik 2de klas kaartjes voor de slaaptrein, dat betekent dat je in een coupé voor 4 personen slaapt. Desondanks verschilden de 3 treinen onderling nogal in comfort:

• Trein 002 Moskou – Kazan: dit was de meest moderne, met ieder een eigen stopcontact bij het bed en ontbijt (met lekkere pannenkoekjes) inbegrepen
• Trein 378 Kazan – Jekaterinenburg: aan het hoge nummer kun je zien dat dit één van de mindere treinen is; het zag er oud uit en de bedbank was zo hard dat je er nauwelijks op kon blijven ligggen.
• Trein 002 Jekaterinenburg – Irkoetsk: dit was weer een modernere trein, iets minder luxe dan die naar Kazan maar gelukkig wel met goede bedden.

Hotels

Voor alle hotels gold dat het personeel er goed Engels sprak, er gratis snel draadloos internet aanwezig was en er op de kamer flesjes water (en meestal ook koffie en thee) stonden.

Verder moeten de hotels je ook officieel bij de overheid registreren. Maar 2 van mijn 5 hotels deden dat en daarvan kreeg ik bij het uitchecken het bewijs mee. Het is een regeltje uit het verleden dat nog niet officieel is afgeschaft, maar als reiziger word je er verder normaal gesproken niet naar gevraagd.

Moskou: Art Hotel Che
Het Art Hotel Che is een koopje voor het centrum van Moskou. Het heeft een beetje de uitstraling van een hostel, maar alles is nieuw en netjes. De kamer is misschien wat aan de kleine kant voor 2 personen, maar voor mij alleen was het prima. Het ontbijt is in een restaurant om de hoek, waar je de keuze hebt uit 2 menu’s (havermout of omelet). Verder ligt het achter een supermarkt die 24 uur per dag open is, ook heel handig. Op 5 minuten lopen ligt het metrostation Mayakovskaya.

Website: Che Hotel
Kosten: 74 EUR per nacht inclusief ontbijt

Kazan: Courtyard by Marriott
Het Courtyard by Marriott in Kazan was het beste hotel van deze reis. Het is een modern zakenhotel, vast gebouwd voor alle recente evenementen die in Kazan zijn gehouden (zoals het WK voetbal). Alles was nog even nieuw. Het ontbijtbuffet was heerlijk.

Website: https://www.marriott.com/hotels/travel/kznck-courtyard-kazan-kremlin/
Kosten: 72 EUR per nacht inclusief ontbijt

Jekaterinenburg: Marlins Park Hotel
Het beste aan het Marlins Park Hotel is dat het pal tegenover het station van Jekaterinenburg ligt. Omdat ik midden in de nacht weer verder moest reizen met de trein was dit een aantrekkelijke keuze. Het hotel zelf is een kolos uit de Sovjettijd. Ik had er een echte eenpersoonskamer (met 1 smal bed). Als je naar het centrum van de stad wilt moet je 1 halte met de metro reizen – de metrohalte is ook bij het station. Verder zijn er supermarkten en (eenvoudige) restaurants op loopafstand.

Website: https://marinsparkhotels.ru/ekb/rooms
Kosten: 46 EUR per nacht exclusief ontbijt

Irkoetsk: Hotel Victoria
Hotel Victoria ligt in het centrum van Irkoetsk, nabij de kruising van de Lenin-straat en de Karl-Marx-straat. Het is een al wat ouder hotel. Mijn bed was aan de rechterkant doorgezakt – ik dacht, ga ik klagen of eerst de linkerkant proberen? Die kant was gelukkig nog goed.

Website: http://victoryhotel.ru/en
Kosten: 42 EUR per nacht inclusief ontbijt

Moskou: Holiday Inn Express Sheremetyevo Airport
Deze Holiday Inn Express ligt pal naast het internationale vliegveld van Moskou. Het is een fris en modern hotel. Voor het eerst TV met veel internationale zenders. En Colombiaanse koffie. Er was zelfs een strijkplank en strijkbout op de kamer aanwezig, die ik ook nog gebruikt heb.

Website: Holiday Inn Express
Kosten: 85 EUR per nacht inclusief ontbijt

Eten

Ontbijt
Het ontbijt in de hotels was vooral Europees getint, met broodjes, ham en kaas. Wel waren er vaak crêpe-achtige pannenkoekjes bij (te eten met jam of zure room) of wat dikkere kaaspannenkoeken.

Tussendoor
Russen zijn van oudsher theedrinkers, maar ook hier ontsnappen ze niet aan de wereldwijde opmars van luxe koffiebars. Je verwacht het in Moskou, maar je ziet ze net zo goed in Kazan, Jekaterinenburg en Irkoetsk. De cappuccino kost er evenveel als een gemiddelde lunch in de stad. Maar je kunt er altijd heerlijk ontspannen zitten.

Lunch & diner
Meestal haalde ik één keer per dag iets bij een supermarkt en ging één keer uit eten. Russen houden blijkbaar ook niet meer zo van Russisch eten: de meeste restaurants zijn buitenlands. Amerikaanse fastfoodrestaurants zijn enorm populair (en alle ketens zijn er aanwezig, van Kentucky Fried Chicken tot Subway), verder zie je ook Georgische, Turkse, Italiaanse, Japanse en Vietnamese restaurants.

In Kazan at ik een keer iets lokaal Tataars: Echpochmak (een driehoek van stevig deeg, gevuld met vlees) en twee gevulde Manti (Mongoolse of Centraal-Aziatische dumplings).

Vis zie je niet zoveel. Behalve dan aan het Baikalmeer, waar ik mijn beste maaltijd van de reis at: gebakken omul met uien en rode bessensaus.

Kosten

Reizen door Rusland is bijzonder goedkoop: aan eten, entrees en lokaal vervoer ben je maar weinig kwijt. Een gemiddelde maaltijd kost zo’n 4 EUR. Ik gaf gemiddeld 113 EUR per dag uit: de voornaamste kosten zaten in de hotels (66 EUR gemiddeld) en de treinkaartjes om de enorme afstanden te overbruggen (350 EUR in totaal).

Op gebied van geld valt verder op hoe algemeen het contactloos betalen en het betalen met de telefoon is ingeburgerd in Rusland – veel meer dan in Nederland. Ik kon met mijn Nederlandse ING-pas overal terecht en zonder pincode afrekenen voor de kleinste bedragen (tot 2 metrokaartjes aan toe, ter waarde van 0,91 EUR).