1. #626: Bourgogne
2. #627: Zoutziederij van Salins-les-Bains

#626: Bourgogne

Wat is het?
De climats van de wijnstreek Bourgogne zijn kleine percelen die werden gebruikt voor de wijnbouw. Ze ontstonden toen in de late middeleeuwen niet alleen meer de adel en de kloosters, maar ook de ‘gewone’ burgers op een stukje land druiven gingen verbouwen. Er zijn nog ruim 1200 van deze ‘climats’ over in een heuvelachtige strook van zo’n 60 kilometer lang in het oosten van Frankrijk. Samen met de steden Dijon en Beaune vormen ze één werelderfgoed. Dijon was de politieke hoofdstad van de hertogen van Bourgondië, terwijl Beaune het commerciële centrum van de streek was.

Cijfer: 6,5 (Voor het bezoeken van wijnvelden of wijnproeverijen kan ik niet veel enthousiasme opbrengen. Ik richtte me daarom op het stadje Beaune, bekend om zijn middeleeuwse kunst en architectuur. Het was zeker een korte stop waard, veel Nederlanders overnachten hier ook op de terugreis van Zuid-Frankrijk).

Toegang: Het meeste is vrij te bezoeken. Voor het Hospitaal van Beaune betaalde ik 7,50 EUR entree.

Hoeveel tijd: Dit was een snelle weekendtrip, op- en neer via Lyon. Ik had dus niet veel tijd om wat te zien. Ik heb 2 uur in Beaune rondgelopen.

Opvallend: Beaune is tegenwoordig een rustig stadje met zo’n 20.000 inwoners. Ik overnacht er net buiten de oude stadsmuren en heb vanuit mijn kamer zicht op het gemeentehuis dat ze aan het renoveren zijn. Te voet ga ik ‘s middags de stad in om een paar dingen op mijn lijstje te bekijken. Door een stortbui kom ik uiteindelijk niet verder dan het Hospitaal van Beaune en de Lidl!

Ik verheugde me vooral op het voormalige armenhospitaal van de stad, en dat blijkt aan alle verwachtingen te voldoen. Vanaf de straatzijde is de brede grijze voorgevel met zwarte leisteen op het dak al imposant. De ware schatten liggen echter achter de voordeur. Rondom het binnenhof liggen verschillende gebouwen met veelkleurige daken (overigens van later datum).

Het hospitaal werd in de 15e eeuw als ziekenhuis voor de armen gebouwd, die er gratis verzorgd werden. Nou, ze lagen er luxe bij! De Grote Armenzaal, die zo’n 50 meter lang is, had bedden langs weerskanten. De zieken werden verzorgd door zusters van een specifiek voor dit doel opgerichte kloosterorde. Het hoge plafond kende beschilderde balken, zodat er wat te zien viel. Aan het eind van de zaal was een kleine kapel, volgens het commentaar in de audiogids voldoende afgescheiden van de ziekenzaal zodat ze niet telkens met begrafenissen geconfronteerd werden. De zieken konden vanaf hun bed wel de mis bijwonen.

Behalve deze grote zaal waren er kleinere privé-zalen voor betalende patiënten. Tot in de 20e eeuw heeft het gebouw als ziekenhuis dienst gedaan. Het complex was nagenoeg zelfvoorzienend: er waren tuinen om voedsel te verbouwen, en een eigen wijngaard om extra inkomsten te vergaren. De kloosterzusters werden opgeleid tot apothekers.

Helemaal aan het eind van de rondgang langs de verschillende ruimtes van het voormalige ziekenhuis is een ‘donkere’ kamer gewijd aan de kunst. Hier hangen de grootste kostbaarheden die vroeger in de ziekenhuisgebouwen hun plaats hadden, zoals wandtapijten. Het belangrijkste is echter het altaarstuk uit de kapel: het bestaat uit 9 delen en is speciaal voor de kapel geschilderd door de Vlaming Rogier van der Weijden. Het is bijzonder dat het hier nog te zien is, en niet in een of ander ver museum. Vroeger klapte men alleen op hoogtijdagen het altaarstuk open en keek men de rest van het jaar tegen de soberder buitenkant aan. Nu zijn beide delen van elkaar gescheiden en naast elkaar te bewonderen.

#627: Zoutziederij van Salins-les-Bains

Wat is het?
De Grote zoutmijn van Salins-les-Bains en koninklijke zoutmijn van Arc-et-Senans zijn twee locaties gerelateerd aan open pan-zoutmijnbouw. In de grote zoutmijn werd eeuwenlang het ‘witte goud’ geproduceerd door ondergronds brak water kunstmatig te verhitten totdat het zout overbleef.

Cijfer: 6,5 (Salins-les-Bains ligt in een mooie omgeving in de Jura. Het is ook een kuuroord. De grote zoutmijn plus museum ligt middenin het dorp en is het bezoeken waard. Helaas had ik niet genoeg tijd om voor mijn terugvlucht vanaf Lyon ook nog de andere locatie, Arc-et-Senans, te bezoeken. Dus toch niet helemaal bevredigend dit bezoek).

Toegang: De tour door de ondergrondse zoutmijn van Salins-les-Bains kostte 7,50 EUR.

Hoeveel tijd: In Salins-les-Bains ben ik ongeveer 1,5 uur geweest. Arc-et-Senans was helaas gesloten voor de lunch.

Opvallend: Vanaf mijn overnachtingsplaats Beaune is het nog ruim een uur rijden naar Salins-les-Bains. Het eerste stukje nog over die vermaledijde Franse tolwegen, maar daarna gaat het van de gebaande paden af door dorpjes richting de bergen van de Jura. Gelukkig is de zon deze ochtend ook present. Salins-les-Bains is namelijk een plaatje.

Hartje Salins-les-Bains, met rechts het Casino

Ik ben keurig op tijd voor de eerste rondleiding van die dag, om half 11. Er komen nog een stuk of 10 andere bezoekers opdagen, allen Fransen. De rondleiding is ook geheel in het Frans, hoewel ik er wel een Engelstalige folder bij krijg. Het verhaal van de gids is echter veel uitgebreider, dus ik moet goed opletten.

Het zout dat hier werd geproduceerd was indertijd zo kostbaar, dat de medewerkers alleen via een kleine poort het terrein konden verlaten en daar dagelijks gefouilleerd werden om te controleren of ze niks mee naar huis namen. Het proces van zoutwinning was hier erg ingewikkeld, meer een vorm van vroege industrie waar in het begin ook paarden werden ingezet om tot de lagen in de grond te boren waar zich het zout bevond. De rondleiding gaat ook door dat ondergrondse netwerk, maar veel is er niet meer van over. Boven kun je nog wel zien hoe het zout gedroogd werd.

Ventilator in de fabriek

De hoofdlocatie van dit werelderfgoed ligt zo’n 20 minuten naar het noorden, in Arc-et-Senans. Hier lag de Koninklijke Zoutziederij, die via een kanaal met Salins-les-Bains was verbonden. Hoewel deze zoutziederij in feite ook een fabriek was, staat het vooral bekend als meesterwerk van de architectuur. Het is een gebouwencomplex in neo-klassieke stijl.

Ik wist dat het in de winter van 12 tot 14 uur gesloten is, maar ik wilde toch een poging wagen om er in ieder geval iets van te zien nadat ik klaar was met mijn rondleiding bij Salins-les-Bains. Ze kunnen al die gebouwen toch niet verbergen? Wat blijkt: er staat een 3 meter hoge muur omheen! Alleen de toegangspoort kon ik van dichtbij bekijken, en even door het sleutelgat turen naar de binnenplaats. Dat was het dan. Jammer.